Выступленне Прэзідэнта Лукашэнкі на другім пасяджэнні сёмага УсеБеларускага народнага сходу
Час канкрэтных спраў. Выступленне Прэзідэнта Аляксандра Лукашэнкі на другім пасяджэнні сёмага Усебеларускага народнага сходу пры звароце з Пасланнем да беларускага народа і Нацыянальнага сходу
Шаноўныя суайчыннікі! Шаноўныя дэлегаты Усебеларускага народнага сходу! Запрошаныя госці!
Паколькі эканоміка - аснова нашага жыцця, адразу папярэджваю, што будзе сумна і каму-небудзь нецікава. Таму я паспрабую сваё зварот зрабіць як мага карацей.
Завяршаецца бягучы 25-ы год. Фінальны ў нашай пяцігодцы. Значны для нас, улічваючы тое, што праграму сацыяльна-эканамічнага развіцця краіны, бягучую праграму, мы распрацоўвалі і прымалі ў перыяд беспрэцэдэнтна агрэсіўнай глабальнай парадкі. У перыяд палітычнага і эканамічнага перадзела свету, які да гэтага часу не скончыўся. Набірае абароты.
Глабальны Поўдзень і Азія сталі новай рэальнасцю. Сёння ў краіны Блізкага Усходу і Афрыку, Кітай і Лацінскую Амерыку едуць нашы сельгасмашыны і грузавікі, малочная і мясная прадукцыя, шыны, камплектуючыя - спіс тавараў уражлівы.
Мы зламалі ствараны Захадам міф пра закрытасць і ізаляванасць нашай краіны, што пацвярджаюць любыя сусветныя рэйтынгі.
Гэта пры закрытых большасці пагранічных пунктаў. Мы захавалі і прымножылі моцны рэальны сектар эканомікі, нічога не загубіўшы і не расплескаўшы з савецкай спадчыны. У сусветным рэйтынгу канкурэнтаздольнасці прамысловасці займаем 56-ю пазіцыю сярод паўтара сотняў краін. Хаця над прадукцыйнасцю працы яшчэ трэба сур'ёзна працаваць.
У такі няпросты час айчынныя прадпрыемствы працягвалі актыўна ўкладацца ў тэхналагічнае развіццё і мадэрнізацыю. Гэта задел на будучыню. У бягучай пяцігодцы мы завершылі рэалізацыю амаль тысячы вытворчых праектаў. Пры тым што ў неабходных аб'ёмах будаваліся і жыллё, і дарогі, аб'екты сацыяльнай, спартыўнай інфраструктуры. Успешна сябе зарэкамендавала ініцыятыва "Адзін раён - адзін праект", давала больш за 6 тысяч новых працоўных месцаў у невялікіх гарадах і населеных пунктах. І далей дадзеная праграма будзе працягнута. Стане адной з ключавых па нашай краіне.
Долгавая нагрузка зніжаецца, золатавалютныя рэзервы знаходзяцца на гістарычным максімуме, заслужана вырасла давер да нацыянальнай валюты. Улічваючы пачатковыя ўмовы, пра якія сказана ў пачатку, вынікі для звычайнага жыцця людзей у цэлым прымальныя. Забяспечана стабільная занятасць, годны ўзровень даходаў і, самае галоўнае, бяспека.
У ходзе Сабрання нам трэба вызначыць асноўныя напрамкі развіцця краіны на наступныя пяць гадоў. Перш чым мы пазнаёмімся з распрацаваным Урадам праектам, я хацеў бы нагадаць базавыя, асноўныя ўстаноўкі, якім павінен адпавядаць гэты дакумент, - нашы праграмы. Яны ідуць ад жыцця і вельмі актуальныя.
Аснова асноў, як я ўжо сказаў, - эканоміка. Гэта галоўнае зброя ў сучасным свеце. Нам патрэбны базіс для выканання праграмы наступнай пяцігодкі, у якую закладзены амбіцыйныя планы і паказчыкі. Калі хочам стабільна выйсці на 100 мільярдаў долараў гадавога валавога ўнутранага прадукту і сярэднямесячную зарплату ў тысячу долараў, павінны ўстойліва працаваць прадпрыемствы і фінансавая сістэма.
У свеце тры полюсы сілы: Кітай, Расія, Злучаныя Штаты Амерыкі. На самай справе лічаць чацвёртай апорай і Еўрапейскі Саюз. Але з улікам іх унутранага разладу і істерычных патрабаванняў полюс можа рухнуцца. Цэнтрам новага прыцягнення становіцца Індыя з найвышэйшымі тэмпамі эканамічнага развіцця. Таму няма нічога дрэннага, што, маючы бліскучыя стратэгічныя адносіны з Расіяй і Кітаем, мы пачалі выстраіць канструктыўны дыялог з кіраўніцтвам Злучаных Штатаў Амерыкі. Нагадаю, гэта адзін з магутнейшых галоўных цэнтраў сілы. Так, дыялог часам жорсткі, упарты. Так, важныя любыя дробязі. Але гэта перамовы моцнага з моцным.
Уважанне і аўтарытэт нашай краіны не ставяцца пад сумнеў, і мы цвёрда стаім на сваіх пазіцыях. Беларусь - наш дом. Толькі мы вызначаем свой эканамічны ўклад.
Ён даўно сацыяльна арыентаваны, і тыя ж амерыканцы - вялікія рынкавые капіталісты - ні разу за ўсе перамовы не патрабавалі ад мяне зламаць гэтую мадэль або ўйсці ад яе. Яны ж не сляпыя: бачаць, якая ў нас краіна - дарогі, чыстыя гарады, нармальныя аўтамабілі. Мы сапраўды рэалізуем свой беларускі шлях разам. Усе задачы ставім зыходзячы з уласных інтарэсаў і вопыту, але разумеючы, што гарантаваць іх выкананне можа толькі суверэнная дзяржава.
Таму мы, сціснуўшы зубы, заўсёды змагаліся за захаванне сваіх вытворчасцяў і прамысловай асновы развіцця рэспублікі. 15 гадоў мы займаемся імпартазамяшчэннем, якое ператвараецца ў імпартанезалежнасць.
Ніколі не стаяла задача вырабляць у Беларусі абсалютна ўсё. Але там, дзе ў нас ёсць мясцовае сыравіна, навуковыя заделы, школы, мы будзем літаральна выгрызваць свае інтарэсы ў складанай і не заўсёды сумленнай канкурэнцыі. Абсалютна бесчэснай канкурэнцыі. Тым больш што ў нас з'явілася своя атамная станцыя. Гэта дазволіла ўмацаваць энергетычную самастойнасць краіны амаль у два разы, даць самыя канкурэнтныя ў Еўропе тарыфы вытворчым прадпрыемствам, адкрыць новыя галіны: электратопленне жылля, электратранспорт, акумулятары энергіі, майнинг, криптарынак. Вырабляем уласныя камп'ютары і маніторы. Успешна асвоілі выпуск новых відаў прадукцыі ў машынабудаванні - ад магутных энерганасычаных трактароў да беспілотных БЕЛАЗаў. Фактычна з нуля стварылі ў краіне вытворчасць легкавых аўтамабіляў, запусціўшы серыйную лінейку на любы густ. Сотні тысяч айчынных машын рэалізаваны на агульным рынку Саюзнай дзяржавы. Адзіночныя мадэлі займаюць у продажах першыя радкі. У Мінску пабудавалі новы аўтобусны завод МАЗ. Сёння прадпрыемства гатовае штогод выпускаць да трох тысяч камфортных машын у сучасным дызайне - вы гэта ўсё бачылі і ведаеце. На аснове сучасных тэхналогій нарастылі ўласную здабычу нафты. Углубіўшы перапрацоўку нафтапрадуктаў, наладзілі выпуск нафтапрадуктаў і іншых відаў нафтапрадуктаў. Вырабляем лекі для анкалагічных хворых, амінакіслоты, інавацыйныя біапрадукты. У сферы харчовай прамысловасці разгортваем вытворчасць ад унікальных сухіх сумесяў для немаўлятаў - крайне запатрабаваных безлактозных малочных прадуктаў - да элітных сыроў і мясных далікатэсаў.
У той жа час нерешаных эканамічных задач хапае.
ПЕРШАЕ. ТЭХНАЛАГІЧНЫ СУВЕРЭНІТЭТ.Я свядома аддаю яму прыярытэт, паколькі нас здарова закаліў досвед так званай супрацоўніцтва з Захадам. Пад рознымі соусамі нас мэтанакіравана і планамерна ставілі ў сітуацыю залежнасці ад заходняга абсталявання і нават дробных камплектуючых. Мы ўбачылі, як важна мець уласныя распрацоўкі ў крытычна важных галінах эканомікі. Цяпер проста абавязаны вяртаць вытворчасць у новым якасці або з нуля ствараць сваё ў мікраэлектроніцы, робататэхніцы, фармацэўтычнай галіне, беспілотных сістэмах і гэтак далей. Так, магчыма, сёння гэта складана, вельмі дорага, але заўтра гэта акупіцца многакратна. Без гэтага проста нельга. Часу на раскачку ў нас няма. Асабліва важна ў рэальным сектары павышаць хуткасць укаранення перспектыўных распрацовак. Краіне патрэбны праекты, базіруючыся на распрацоўках і адкрыццях айчынных навукова-вытворчых школ.
Роля даганяючых асабліва недапушчальная ў развіцці мікра- і радыёэлектронікі.
- Лукашэнка патлумачыў, чаму аддае перавагу тэхналагічнаму суверэнітэту
- Лукашэнка параўнаў план беглых для эканомікі Беларусі са здачай суверэнітэту
Яшчэ адна канкрэтная задача - штогод выпускаць новыя мадэлі станкоў з праграмным кіраваннем пад поўную патрэбу нашых прадпрыемстваў і выходзіць на сусветныя рынкі. Мы ж машынабудаўнічая краіна. Без сучасных станкоў - якое машынабудаванне?
Апошняе наша тэма з савецкіх часоў - станкабудаванне. Таму галіновыя міністры, кіраўнікі разам з вучонымі павінны ўзгадніць праграму і планы новай пяцігодкі. Да 2030 года трэба павялічыць шчыльнасць робатызацыі да 100 адзінак на 10 тысяч прамысловых работнікаў. Да 100 адзінак, ну ў свеце 150. Тым больш што дзяржава аказвае садзейнічанне ад льгот да ўжо падрыхтаваных вытворчых пляцовак. Адну з такіх унікальных пляцовак мы стварылі на тэрыторыі "Матаўэло" - Мінскі гарадскі тэхнапарк. Любой прадпрымальнік можа прыйсці сюды са сваёй бізнес-ідэяй і адкрыць інавацыйнае вытворчасць. Будзем пашыраць гэты фармат ва ўсіх рэгіёнах краіны. Працэс пайшоў.
- Лукашэнка: фармат тэхнапаркаў будзем пашыраць ва ўсіх рэгіёнах краіны
У нас ёсць паспяховы досвед рэалізацыі імпартзамяшчальных праектаў з Расійскай Федэрацыяй - ад мікраэлектронікі і авіябудаўніцтва да лакалізацыі аўтамабільных кампанентаў і вузлоў. Нямала агульных задумак у партнёрстве з Кітайскай Народнай Рэспублікай. Напрыклад, шэраг праектаў у цэлюлозна-папяровай прамысловасці. Сфера больш чым перспектыўная, дзе расце цікавасць іншых міжнародных гульцоў.
Мы можам і павінны яго задаволіць. У нашай лясістай Беларусі сыравіны - драўніны - пад такія праекты хапае. Таму ўсе лясгасы павінны быць забяспечаны айчыннай шматфункцыянальнай лесазагатоўчай тэхнікай і пастаўляць на перапрацоўку не менш за 25 мільёнаў кубічных метраў круглай драўніны штогод. Пры гэтым давайце адзначым: чаму ў нас валяецца лес па ўсіх опушках, а краіна на дзясяткі мільёнаў імпартуе мэблю, папяровую ўпакоўку і не можа масава пабудаваць танныя профілакторыі для цялят. Туалетную паперу не можам вырабіць нармальную. Безладнае стаўленне адпаведных службовых асоб да гэтай галіны, у якую, між іншым, за мінулую мадэрнізацыю ўкладзена 2,5 мільярда долараў з улікам цэлюлозна-папяровага камбіната. Пакуль ні капейкі не вярнулі. Ці вы думаеце, вам хто-небудзь іх спіша? Выкіньце гэтыя думкі з галавы. Пра фінішную мяшочную крафт-паперу ў Светлагорску вы ўжо пяць гадоў байкамі корміце ўвесь народ. Ужо які склад Урада не можа паказаць рэальны эфект па нашай трыяды сыравінных тавараў - драўніна, лен, скуравая сыравіна. Ці вы безразлічныя людзі, ці ў вас наогул няма ніякіх амбіцый. Без амбіцый нікуды…
У будучым пяцігоддзі неабходна рэалізаваць мінімум 25 буйных інвестыцыйных праектаў у прамысловым сектары.
Мы маем перспектыўныя задумкі і наработкі ў стварэнні беларускага цягніка ў Фаніпалі, айчыннага самалёта ў Баранавічах, рулоннага прэс-падборшчыка, даільнага робата, аднаўленні кампетэнцый суднабудавання на пінскім заводзе. Пакуль слабае прапанова па нафтахімічным комплексе, пасля мадэрнізацыі НПЗ прарыўных праектаў няма. Віджу, што паступова губіце і хімвалакно ("Магілёўхімвалакно". - Прим.). Усе гэтыя вытворчасці крайне важныя для будучыні Беларусі. Трэба фактычна ў ручным рэжыме кантраляваць усе названыя будоўлі. На стаячыя праекты ў краіне заўсёды знойдуцца рэсурсы. Да слова, мы маем рэкордны запас золатавалютных рэзерваў. Сапраўды ёсць неабходнасць мець такі аб'ём, як нам диктуюць заходнія сістэмы? Палажу, што варта перабудаваць стратэгію кіравання міжнароднымі рэзервовымі актывамі. Грошы павінны працаваць. І даходы, атрыманыя Нацбанкам ад кіравання рэзервамі, павінны быць укладзены ў рэальны сектар эканомікі, мадэрнізацыю вытворчасцяў, лакалізацыю асноўных імпартных камплектуючых і выгадныя экспартныя кантракты.
ТРЭЦЦЕ. РАЗВІЦЦЁ НАЦЫЯНАЛЬНАЙ ІНДУСТРЫІ ВЫСОКІХ ТЭХНАЛОГІЙ, IT-ІНДУСТРЫІ. Досвед санкцый, калі імгненна спынілася абслугоўванне праграмных прадуктаў, тэхналагічныя ланцужкі прадпрыемстваў былі пастаўлены пад пагрозу, стаў для нас яшчэ адным урокам. Мы пра гэта крыху гаварылі, з майго боку быў просты крок… Забаранілі гаварыць пра санкцыі. А яны нікуды не зніклі. Вось адно з напрамкаў. Гэту ўразлівасць мы абавязкова ліквідуем.
Крытычныя галіны павінны быць забяспечаны імпартанезалежным праграмным прадуктам мінімум на 90 працэнтаў. Усё для гэтага ёсць. Прававое поле, інфраструктура, школа падрыхтоўкі IT-спецыялістаў, Парк высокіх тэхналогій.
Ураду і Парку высокіх тэхналогій трэба больш актыўна фармаваць цэнтры распрацовак у Беларусі, арыентуючы каманды айцішнікаў перш за ўсё на нацыянальныя праекты, а не падносіць патроны буйным кампаніям у Злучаных Штатах або іншых краінах.
У нас поўна гарачых тэлефонных ліній, парталаў, сайтаў, ад зваротаў.бел да чат-ботаў, а толку? Людзі як хадзілі, так і ходзяць ад адной арганізацыі да другой.
Падобны досвед ёсць і ў Расіі, і ў Кітаі. Я хачу падкрэсліць: мэта - не лічбавізацыя ради моды лічбавізацыі. Калі паслугу адміністраваць даражэй, чым яе рэальная запатрабаванасць, то траціць грошы бессэнсоўна. Будзем спрасціць там, дзе гэта рацыянальна.
Яшчэ адно злободзённае пытанне - надзейная і хуткая мабільная сувязь. Да яе ёсць пытанні па ўсёй краіне. Сямейныя выдаткі на інтэрнэт ужо супастаўляльныя з іншымі камунальнымі плацяжамі. Вяду да таго, што пры сваіх немалых даходах мабільныя аператары павінны забяспечыць аднолькава стабільную сувязь у любым населеным пункце. Адгаворкі больш не прымаюцца. Ураду неабходна вырашыць гэтую праблему літаральна на працягу будучага года. Усе нарматыўныя акты, якія вы прасілі, мною падпісаны.
Пабудаваная АЭС сур'ёзна ўмацавала нашу энергетычную незалежнасць, але да трыццатага года трэба падняць гэты ўзровень яшчэ вышэй. Магутнасці станцыі дазволілі асучасніць адпаведную інфраструктуру і стымуляваць развіццё электратранспарту. За гэты час мы падключылі два мільёны квадратных метраў новага электрыфікаванага жылля.
ПЯТОЕ. УСТОЙЛІВАЕ, ПРЫБЫЛЬНАЕ ВЫРАБНІЦТВА ПРАДУКТАЎ ХАРЧАВАННЯ.Галіна штогод прыносіць краіне мільярды долараў экспартнай выручкі. У гэтым годзе больш за 9,5 мільярда долараў. У гэтым годзе дзякуючы зладжанай працы аграрыяў мы атрымалі адзін з самых высокіх ураджаяў зернавых - 11 мільёнаў тон. І цукровага бурака - 6 мільёнаў тон. Такога ніколі не было. А ўспомніце, які быў год. Калі на селектары вызначалі ўзровень зернавых і нашы аграрыі заявілі аб 11 мільёнах, я так пагадзіўся, думаю, ладна, няхай будзе 11. Паглядзім, як вы дасягнеце яго. Дасягнулі. У жывёлагадоўлі пераадолеем новы рубеж - вырабім больш за 9 мільёнаў тон малака. Толькі ўдумайцеся ў гэтыя ўнікальныя лічбы. На кожнага беларуса атрымалі больш за адну тонну зерня і адну тонну малака. Колькі такіх дзяржаў? Амаль няма.
Разам з тым прабелаў у сельскай гаспадарцы нямала. Прычына ў ўсебаковым адсутнасці тэхналагічнай, вытворчай дысцыпліны, у прыписках і крадзяжы. Сумна. Гэта цягне цэлы шлейф праблем.
Няякасныя кармы, догляд за жывёламі, хваробы і паджыв, безгаспадарчае стаўленне да дарагой сельскагаспадарчай тэхнікі і гэтак далей. Усё гэта неабходна выкараніць у нашай практыцы. Не на працягу пяцігодкі, а літаральна за найбліжэйшы год.
Сёння ў першай палове дня ў мяне адбыўся сур'ёзны размова з Прэм'ер-міністрам. Я разумею, учорашні губернатар, ён добра ведае праблему. І калі я яму называю негатыў, ён мне кажа: так у нас вось там добра. А вось некаторыя раёны, у тым ліку ў Мінскай вобласці, дзе ён працаваў, ну гэта ўсяго 4 раёны, якія кувыркаюцца з года ў год. На што я сказаў: добра. З 21, па-моему, раёна - чатыры. Ну можна ж парадак навесці ў чатырох раёнах. Закостенелі, за агульнымі лічбамі не бачым канкрэтных праблем.
Ітогі віцебскага савета будуць бачны ва ўсіх рэгіёнах без выключэння. Я вам больш скажу: у мяне было жаданне для ўсіх дэлегатаў ВНС апублікаваць сто старонак, том, з недахопамі ў сельскай гаспадарцы па савеце ў Віцебскай вобласці. Але калі мне праект паклалі на стол, я крыху з ума не з'ехаў. Думаю, калі гэта я зараз нават для дэлегатаў ВНС сакрэтным лістом накірую, ну дакладна мы правалім гэта пасяджэнне. Таму адказным асобам гэты стостаронкавы даклад накіраваны. Мы падумаем, што зрабіць далей, калі падобнае па краіне будзе працягвацца. Гэта недапушчальна. Дзікі паджывец маладняку, кароў, якія нас кормяць, і таму падобнае. Калі накорміць жывёлу не можам... І калі нехта не можа, ну забярыце, проста забярыце гэты скот і адправце таму, дзе могуць накорміць. Такіх дастаткова гаспадарак. Не, усе волакіцяць. І потым абражаюцца на жорсткасць патрабаванняў і яшчэ нешта. Адступлення не будзе. Настойліва рэкамендую падключыцца да гэтай працы ўсім зацікаўленым асобам. Час угавораў, тлумачэнняў скончыўся. Толькі канкрэтныя справы і вынікі. Для АПК гэта кардынальнае зніжэнне залежнасці ад імпарту. Важна стварыць у кароткія тэрміны селекцыйны генетычны цэнтр у птушкаводстве. Гэта не проста праект, гэта будучыня нашай птушкаводнай галіны. Да слова, лідара ў мясным сектары. Ну калі проста казаць, мы столькі бройлераў і несушак вырошчваем, столькі ў нас яек на кожнага чалавека. А, груба кажучы, цыпленка дзе мы бярэм? На Захадзе…
Далей.
Пара кардынальна асучасніць галіна, пераходзіць на прынцыпы, як у нас модна казаць, лічбавага сельскай гаспадаркі з маштабаваннем тэхналогіі дакладнага земляробства. Таму мінімум 40 працэнтам арганізацый галіны да канца пяцігодкі неабходна асвоіць і ўкараніць дадзеную платформу ў сваіх гаспадарках.
А вось што трэба зрабіць у кожнай сельгасарганізацыі, так гэта цэнтралізаванае матэрыяльна-тэхнічнае забеспячэнне і дыспетчарызацыя ўсёй працы з кантролем усіх працэсаў ад поля да фермы. Мы элементарнае не робім, мы не можам паставіць на планёрцы ў якім-небудзь сельгаспредпрыемстве, асабліва ў разгульных сельгаспредпрыемствах, задачу механізатарам, а потым у канцы дня спытаць за гэта. Мы ад усяго гэтага адышлі. Рынак? Гуляй не хачу. У выніку мы павінны мець выгаду ад харчовага экспарту з штогадовай мінімальнай планкай у 12 мільярдаў долараў.
ШОСТАЕ. БЕРЭЖЛІВАСЦЬ І ЯКОСЦЬ.Гэта аксіома канкурэнтаздольнасці беларускага тавару. Інструменты, якія шырока выкарыстоўваюцца ў свеце, так званы эканомны менеджмент. У нас пакуль вельмі фрагментарнае ўкараненне.
Мы не можам і далей прадаваць нашу прадукцыю за мяжой, не забяспечыўшы сэрвісам. Ну а пра якасць я гаварыць не хачу. Няхай на працэнт-два прадукцыя будзе даражэйшая. МАЗы, БЕЛАЗы, МТЗ... Але гэта павінен быць якасны прадукт. Вы бачыце, якая канкурэнцыя ідзе. У СМІ кожны раз: то там загарэўся аўтобус МАЗ, то яшчэ дзе-небудзь яго падпалілі. Пачынаем разбірацца - а нічога не гарэла. Гэта канкурэнцыя. Нас проста такім чынам спрабуюць нахіліць і паказаць, што ў нас неякасная прадукцыя. Але ёсць пытанні да нашага якасці. Трэба, каб іх не было.
СЁМЫ. ЭФЕКТЫЎНЫЯ ПРАДАЖЫ ДЛЯ ЎСПЕШНАЙ ЗНЯСЕННЯ ГАНДЛЮ.
Вернуўшыся з стаўшых традыцыйнымі зімовых камандзіровак, у які раз пераканаўся: мы наогул не ўмеем гандляваць. Вы ведаеце, мне сорамна было весці з Султанам Омана перамовы і прасіць яго: "Памажыце, навучыце нас гандляваць. Мы вырабім, мы паставім, але давайце створым разам кампанію і будзем разам гандляваць на вашых традыцыйных рынках". Гэта што, нармальна? Вырабілі, за плот выкінулі, неважна, па якіх цэнах прадавалі. Сядзім, чакаем.
- Не спадзявацца на авось, а асвойваць мастацтва продажаў. Лукашэнка аб задачах для экспарцёраў
Паведамляю вас, што я даручыў нашаму намесніку Старшыні Косінцу Аляксандру Мікалаевічу неадкладна заняцца гэтым пытаннем - пасярэдніцтвам. Выкарчаваць яго на корню. Мы губляем ад 30 да 50 адсоткаў у цане толькі з-за таго, што кармім пасярэднікаў. Гэта нармальна? Пакуль рабочая група дакладзе мне і ўнясце прапанову, міністры, неадкладна гэтым займецеся. Я прыводзіў не адзін раз прыклад, калі трэба было прыпыніць рост рапсу. Пасеялі яго. Вы бачыце, якая пагода, азімыя растуць, растуць, перарастаюць. Значыць, не перазімуюць, асабліва рапс. Міністру кажу: завезці цэнтралізавана рэгулятары росту. Па імпарту мы іх купляем. Так ён два месяцы ўзгадняў якое-небудзь рашэнне дадаткова, калі гэты рапс ужо вырас па калена. Гэта што, нармальная сітуацыя? Нельга спадзявацца на авось або выпадковыя абставіны, патрэбна прадуманая стратэгія, ясны план з граматнай лагістыкай.
- Лукашэнка патрабаваў неадкладна разабрацца з неабгрунтаваным пасярэдніцтвам
Ураду за першае паўгоддзе 26-га года даручаю поўнасцю перагледзець ролю і функцыянал так званых інстытутаў развіцця. Для чаго мы трацім столькі грошай на структуры, якіх не відаць і не чуць? Нацыянальнае агенцтва па інвестыцыях пры Мінэканомікі, так? Нацыянальны цэнтр маркетынгу і кан'юнктуры цэн пры МЗС, Агенцтва па знешнеэканамічнай дзейнасці пры Банку развіцця, Беларуская гандлёва-прамысловая палата і іншае.
Вы ведаеце, вось я гляджу: Нацыянальны цэнтр маркетынгу і кан'юнктуры пры МЗС. Які маркетынг? Якая кан'юнктура? Так, такія пытанні ёсць. Так гэта МЗС у цэлым павінен гэтым займацца. Якія яшчэ дадатковыя структуры? Гэта блатныя кармушки чыноўнікаў з раздуцкімі штатамі і зарплатамі. Ліквідаваць на працягу першага квартала 26-га года.
ВОСЬМОЕ. САВЕРШЭННЫ РЫНАК СПОЖЫВАННЯ. Для нас, беларусаў, выбар, які тавар купіць - беларускі ці замежны, - гэта пытанне нацыянальнай бяспекі. Многія ніяк не могуць пераадолець стэрэатып аб элітнасці імпарту. Але гэта не вынік вопыту. Гэта інструмент прамывання мазгоў, калі хочаце, які быў дастаткова паспяхова прымяняўся яшчэ ў савецкім грамадстве, асабліва на познім этапе развіцця.
Але ці так мы пазіцыяніруем сябе на сваім жа рынку? Ну, ведаеце, можа, дзе-небудзь там "Дольчы Габана" або яшчэ "Версачы" і іншае. Можа, раскручана больш. Можа, нават якасней. Ну што, нельга насіць беларускае? Раздзенуць на вуліцы? Непрыемна глядзець?
(Апладысменты.)
Я ўспамінаю свае першыя камандзіроўкі на Захад. Амаль 30 гадоў таму назад. Знаеце, ну як-то, следуючы модзе, трэба было прыгожа адзецца, яшчэ чаго-то. І вось я сяджу на перамовах з мільярдэрамі. Гэта была мая камандзіроўка ў Злучаныя Штаты Амерыкі. Мільярдэрамі. Думаю, госпадзі, што гэта за людзі такія зачуханыя? Мільярдары. Я вам шчыра кажу, паглядзеў: простыя касцюмы і іншае. А ў іх было зазорна адзецца з іголачкі і шыкаваць. Зазорно. А мы нібыта, ведаеце, жывём у небагатай краіне, яшчэ чаго-то мы пра Беларусь кажам, вы кажаце. І наша насельніцтва. Але паглядзець, на аўтамабілях на якіх ездзіць народ, адзяваецца ў што. Узнікае пытанне: ну навошта вы траціце велізарныя грошы на тое, каб падтрымаць замежнага таваропрадзюсара? Ну падтрымаеце вы сваіх. "Камволь", оршанскі лен і гэтак далей. Добрыя тканіны, свае тканіны, бяспечныя экалагічна. Ну навошта вы гэта робіце? Гэта тычыцца кожнага. Над гэтым трэба падумаць, перш чым упрэкнуць уладу ва ўсіх грахах і мяне ў тым ліку.
- Лукашэнка: на перамовах з амерыканцамі абмяркоўвалася аднаўленне працы пасольства ЗША ў Беларусі
Задача на бліжэйшыя пяць гадоў - павялічыць уклад турызму ў эканоміку мінімум у два разы. Усё для гэтага ёсць.
Кожны куток нашай краіны мае сваё аблічча і сваю самабытнасць. Нараканні турыстаў сведчаць у асноўным аб адсутнасці сэрвісу па ўсёй ланцужку паслуг і суправаджэння ў лічбавым выглядзе: браніраванне жылля, пакупка білетаў, пошук маршрутаў, заказ экскурсій. Адсутнасць падобнага камфорту - гэта страта патэнцыйнага госця. Усе рашэнні ў галіне па прапановах Урада прыняты.
Губернатары на гэта глядзяць з боку і чакаюць нечага. Не можаце самі - прыцягвайце да працы прыватныя структуры. Вам трэба актыўней прасоўваць турыстычныя паслугі праз нашы пасольствы, дылерскія цэнтры і нават больш агрэсіўную рэкламу. Нагрузіце гэтай працай паслоў, яны пакуль асабліва не перапрацоўваюць.
І яшчэ. Беларусь - чыстая краіна. Гэта першае ўражанне, якое агучваюць нашы госці. Гэта велізарны труд. Дзесяткі тысяч людзей штодня выходзяць на працу, наводзяць прыгажосць, нават тады, калі большасць нашых грамадзян яшчэ спіць. Рач не толькі пра адсутнасць смецця, але і пра дагледжаныя паркі, ўпрыгожаныя кветкамі вуліцы і кожны абустроены для адпачынку куток. Мы настолькі прывыклі да такога парадку, што пачынаем злоўжываць гэтым, утвараючы сметніцы нават у лясных масівах. Што вы творыце? Гэта ж ваша, вы ж туды дзяцей павядзеце адпачыць. У Год добраўпарадкавання ў нас дзясяткі выпадкаў псавання вандаламі новых аб'ектаў. Можа, і не да месца, але, родныя беларусы, я звяртаюся да кожнага з вас. Давайце паважаць труд людзей, не прымушаць дзяржаву звяртацца да сінгапурскіх метадаў і не знішчаць краіну, бо адбудзецца тое, што ў гэтым "райскім заходнім садзе". Што тычыцца Сінгапура, нагадаю: там толькі за кінуты фанцік можна атрымаць штраф у 2000 рублёў або выпраўленчыя працы. У нас такія ініцыятывы ўжо гучаць ад дэпутатаў. Ну неужы яшчэ тут трэба прымаць драконавыя метады?
Знаеце, я ўважліва сачу за сродкамі масавай інфармацыі, і мне запомнілася заява адной дзяўчыны ад імя моладзі: "Вось для нас зараз галоўны прыярытэт - гэта жыллё". Правільна сказана. Але толькі гэтая мілая, прыгожая дзяўчына павінна разумець, што для мяне як Прэзідэнта, на што я нацэліваю ўладу, галоўны прыярытэт - раўнамернае размеркаванне вытворчых сіл. І калі жыллё - гэта і аграгарадок, апорная вёска, гэта раёны, абласныя цэнтры, а не толькі Мінск. Як, магчыма, многія з моладзі гэта разумеюць. Таму, калі вы паступаеце цэлеўкамі або яшчэ як-небудзь у нейкі вуз медыцынскі, сельскагаспадарчы, вы перад тым, як туды хадзіць, падумайце, што вам прыйдзецца працаваць, пачынаючы ад раённай бальніцы, можа, участковым, а можа, дзе-небудзь трэба падключыцца і пашевяліць ФАП. Да гэтага трэба быць гатовым, а не проста "я закончыў медвуз, я хачу працаваць у Мінску, калі няма, то я паеду заўтра туды". Ну, некаторыя з'ездзілі.
Сёння ў Шведа (Генеральны пракурор Рэспублікі Беларусь Андрэй Швед. - Заўвага.) чарга ў гэтую самую камісію, каб вярнуцца назад. Думайце, думайце, асабліва моладзь, перш чым зрабіць нейкі крок, трэба думаць, як гэта было калісьці.
У Мінску павінен быць усталяваны ліміт на ўвод новых метраў жылля. Не больш трохсот тысяч у год, можа быць, і менш.
Альтэрнатыва - гэта гарады-спадарожнікі. Стварайце там і на прылеглых да іх тэрыторыях аналагічную па якасці паўнавартасную гарадскую асяроддзе.
Хоць бачу, што тут мора праблем. Таксама комплексна разгледзім тэму ў наступным годзе. Звучаць ідэі замест гарадоў-спадарожнікаў развіваць вёскі-спадарожнікі - буйныя населеныя пункты - для больш раўнамернага размеркавання насельніцтва. Парадак двухсот вёсак такіх вызначана. Нагадаю вам словы вядомага Васіля Шукшына з інтэрв'ю пасля выхаду фільма "Каліна чырвоная". Вы памятаеце, амаль 150 мільёнаў чалавек паглядзелі гэты фільм. Ён сказаў: з знішчэннем вёскі мы страцім і маральнасць, і духоўнасць, пазбавімся самабытнасці. Гэта нашы карані, асаблівы ўклад, праца, якая выхоўвае. Без сваёй зямлі чалавек, як былінка, падвергнуты ўсім ветрам.
Гэта для мяне асноўнае пытанне. Таму я, часта нават мне нязручна, я апраўдваюся, блукаю з раніцы да вечара па вёсках, па сельскагаспадарчых прадпрыемствах. Пытанне не ў тым, каб, як я ўжо казаў адкравенна, Віцебская вобласць выйшла на нейкія паказчыкі. Прабачце, скажу яшчэ раз: так, мы без вытворчасці Віцебскай вобласці, нават Магілёўскай і Гомельскай, дзе найбольш праблем, лёгка сёння можам абысціся. І народ накормім, і яшчэ на экспарт хопіць. Мая задача - выратаваць вёску, каб гэта не былі пустыя пакосіўшыяся хаты. Каб там жылі людзі, дзе толькі магчыма. І я хачу вось пад словамі Васіля Шукшына падпісацца. Адна з маіх задач, як я сказаў, выратаваць вёску. У гэтым уся суть. Мы ж усе з вамі з вёскі. Ну агляніцеся, можа, у трэцім, чацвёртым пакаленні вашы бацькі жылі ў вёсцы. Я гэта кажу не таму, што я сам вясковы чалавек, не. А таму што вёска - аснова, аснова асноў нашага жыцця. Не будзе вёскі - загінем, дзяржава існаваць без гэтага не можа. Мы вернемся ў тыя часы.
Перад вачыма Афрыка. Яны перажываюць цяжкія часы. Найбагатэйшы рэгіён, вы нават не можаце сабе ўявіць. У іх ёсць усё - ад золата, алмазаў да рэдказямельных металаў. У іх ёсць усё. Таму за Афрыкай, я кажу, будучыня. Але я ўспамінаю, першы раз сутыкнуўся ў Зімбабвэ - найбагацейшая краіна. Я кажу, у іх і газ прыродны, і нафта. Ну чаго там толькі няма. Бедныя. Галоўнае пытанне, пытаюся ў Прэзідэнта, у мяне добрыя з ім адносіны, асабістыя. Якое пытанне? Яны кажуць: дапамажыце нам забяспечыць харчовую бяспеку. Папросту кажучы, дапамажыце накорміць народ. Мы на прыкладзе Зімбабвэ гэта паказалі за два гады. За два гады, як кажа Прэзідэнт Мнангагва, забяспечылі харчовую бяспеку краіны, якая ў тры разы па насельніцтву больш за нас. І па ўсёй Афрыцы пайшоў шум: беларусы могуць, беларусы дапамогуць.
Вось без аўтатранспарту, без трактара там немагчыма жыць. Ну як без трактара наогул сёння жыць? Трактор і вуліцы ўбірае, і транспартнае сродак, і араць. І мы ім дапамагаем. І яны адгукнуліся, адгукнуліся, што мы да іх ідзем з распаcцертымі рукамі, мы іх навучаем, мы робім для іх усё. Але гэта ж не бясплатна. Гэта не бясплатна. Вось гэта сведчанне таго, што дзяржава будзе плаціць апошнія грошы, але каб вырашыць задачу накорміць уласны народ.
Вось мы хочам вярнуцца ў тыя часы? Гэта, ведаеце, вельмі хутка адбудзецца. Вы нават не паспееце агледзецца. Таму трэба напружыцца і трымаць той узровень, які мы дасягнулі, ну хоць крышачку павялічваючы, па 3 - 4 працэнты кожны год валавога ўнутранага прадукту. 2 працэнты, 2,5 - больш не трэба. З другога боку, калі гаварыць пра село, пра вёску, я жыву і выдатна бачу, што зусім малыя вёскі, як іх раней называлі - неперспектыўныя, вядома, не маюць перспектывы свайго развіцця. Ведаеце, можа быць, і не трэба. З той тэхнікай, якая сёння прыйшла ў сельскую гаспадарку, мы ўкрупняем, укрупняем і укрупняем сельскагаспадарчыя прадпрыемствы.
Гэта сусветная тэндэнцыя. У нас ужо менш за 2 мільёны беларусаў жывуць у сельскай мясцовасці, 21 працэнт. Мы на 10 працэнтаў паменшылі насельніцтва на селе да моманту распаду Савецкага Саюза. Тая ж сусветная тэндэнцыя. Таму я і кажу: нам патрэбен робот для даення каровы. Нам патрэбен прэс для таго, каб своечасова ўбраць сена, салому. Бо людзей становіцца ўсё менш і менш. І наша моладзь сёння не кажа пра тое, калі гаворыць пра жыллё, што трэба пайсці падоіць карову. Значыць, будуць працаваць робаты. Яны ёсць, але нам патрэбен свой, айчынны, калі мы хочам і далей звацца аграпрамысловым дзяржавай.
Так, усё гэта патрабуе ў большасці выпадкаў значных фінансавых, часавых затрат. Таму ўсе праграмныя дакументы, рэспубліканскія, рэгіянальныя, павінны быць сінхранізаваны, інакш мы будзем мець справу з велізарным дысбалансам развіцця. На першым месцы працоўнае месца і жыллё. Павінна быць жыллё і праца.
- Лукашэнка не выключае, што ў Мінску можа быць усталяваны ліміт на ўвод новых метраў жылля
Мы не краіна Захада, дзе людзі прывыклі доўга жыць у арэндным жыллі, часам усё жыццё. Беларусы аддаюць перавагу жыць у ўласных дамах і кватэрах. І гэта добра. Таму маладыя спецыялісты ў перспектыве павінны мець права выкупу арэнднага жылля, а яго будаўніцтва павінна быць увязана з стварэннем працоўных месцаў.
Патрэбны новы нацыянальны падыход, які матывуе да пераезду ў сельскую мясцовасць з канкрэтнымі ўмовамі. Я не буду казаць пра тое, што трэба ў гэтым плане зрабіць. Думаю, Урад гэтым займецца і дакладзе. Але Ураду разам з нашымі дэпутатамі неабходна ў бліжэйшы час унесці свае прапрацаваныя прапановы. І калі мы гаворым пра замацаванне ў рэгіёнах маладых спецыялістаў, то павінны ўдзяляць увагу сямейным парам з дзецьмі.
І яшчэ. У мінулым годзе мы актыўна займаліся добраўпарадкаваннем тэрыторый, навялі парадак на многіх значных аб'ектах. Правялі два рэспубліканскіх суботніка. Цяпер трэба звярнуць увагу на занядбаныя будынкі. Ураду, выканкаму сумесна з ваеннымі. Неабходна максімальна спрасціць усе патрабаванні і працэдуры, паменшыць тэрміны і саму кошт знясення, уцягнуць у абарачэнне з'явіўшыяся землі. Усе паўнамоцтвы адданыя, разданыя, дакументы падпісаныя. Трэба цэнтр цяжкасці пераносіць на месцы. Старшыня райвыканкама, выканкамы павінны ў раёнах вырашаць гэтую праблему, а можа, і сельскія Саветы. Гэта іх інтарэс і зона адказнасці.
Неважна, якімі мэтамі і задачамі выкліканы мае паездкі ў той ці іншы рэгіён. Першае, што я ацэньваю, - гаспадарчы падыход на любых аб'ектах. Не павінна быць зачуханых вытворчасцяў, вёсак, дарог і іншага. Не павінна быць. Не забывайце, што Беларусь - наш агульны дом. Парадак у ім - гэта першае, што трэба ўлічваць, кажучы пра базавыя ўстаноўкі развіцця сацыяльнай сферы. Камфорт - гэта якасць жыцця, а эканоміка - гэта людзі. Людзі, якія нанова пабудавалі нашу краіну. Зусім нядаўна, пасля вайны. Мэты, якія мы вызначаем як галоўныя, - гэта заўсёды адказы на два простых пытанні: чаго мы чакаем ад дзяржавы і што гатовы і павінны зрабіць, каб дзяржава захавала звыклы і камфортны для нас сацыяльна арыентаваны план? Адказы на пастаўленыя мной пытанні і ёсць стратэгія краіны, накіраваная ў будучыню.
Эту дарогу зможа асіліць толькі здаровы чалавек. Павелічэнне працягласці жыцця мы вызначаем як адну з стратэгічных мэтаў.
Укладаем велізарныя рэсурсы ў развіццё аховы здароўя, пастаянна адкрываем новыя аб'екты, не шкадуем грошай на рамонт медыцынскіх устаноў, закупку сучаснага медабсталявання. У міжраённых цэнтрах праводзім аперацыі, якія раней выконваліся толькі ў РНПЦ - гэта я памятаю, гэта ўсё было на маіх вачах - або ў абласных бальніцах. У глыбінку прыязджаюць сучасныя перасоўныя фельдшерска-акушэрскія пункты. Прычым многія з іх айчыннага вытворчасці. Умеем і можам усё, але не заўсёды ўсё робім. Умовы для працы створаны. Зарплату ўрачам паднялі, як яны патрабавалі, але трапіць да патрэбнага спецыяліста часта праблема. Асабліва ў малых раёнах і на вёсцы. У гэтых тіктоках таксама чытаю. Хлеб у сельчан патрабуем, у сялян, а яны неделямі чакаюць то кансультацыі спецыяліста, то дыягнастычных даследаванняў.
У нас чатыры медвуза - дастатковая колькасць выпускнікоў для такой кампактнай краіны, як наша, а кадраў усё роўна не хапае. Ці хапае? У Беларусі ў нас дактароў на тысячу або на дзесяць тысяч чалавек - у паўтара разу больш, чым у Еўрасаюзе. Па памяці не памятаю гэтую лічбу. Што яшчэ трэба?
Праблему спрабуем вырашыць за кошт інтэрнаў, маладых спецыялістаў, але яны не затрымліваюцца. Чаму? Пытанне да ўсіх адказных: вы самі разумееце, што адбываецца ў нашай галіне? Разбярыцеся. Разам. Урад і кіраўнікі мясцовых органаў улады.
У нас ёсць пастаянная рабочая група па медыцыне. І яшчэ раз звяртаю вашу ўвагу на тое, што ўсе этапы меддапамогі людзям - ад ранняга выяўлення хваробы, комплекснага лячэння да рэабілітацыі - павінны выконвацца ў аптымальныя тэрміны незалежна ад узросту і месца пражывання чалавека. Вось пасля гэтага хачу вам задаць пытанне. Нядаўна разумныя ў нас вышэйшыя службовыя асобы дасылаюць мне ліст. "Трэба ўсіх дыпламатычных, - прыкладна так, - работнікаў паставіць на ўлік, як мы называем, прэзідэнцкай бальніцы". Сумленне ў вас ёсць? Чога вы цягнецеся ў гэтую бальніцу? Яна ўжо даўно не самая лепшая ў краіне. У нас мора такіх шпіталяў. Я ж вам перадаў прэзідэнцкую гэтую бальніцу, куды ўсе рваліся, у Мінск. Не, вось там. Так божа з вамі, я там не лячуся. Не думайце, што вось там, дзе Прэзідэнт, там добра. Слава богу, яшчэ пакуль бог мяне ўбераг ад гэтай бальніцы. Я там не валяюся ў ёй, супакоіцеся вы. І потым, а простым людзям як?
Пытанне якасці меддапамогі - тэма вельмі адчувальная і складаная. Складаная, як і праца ўрача. Разумею, што з людзьмі, якія самі ставяць сабе дыягназ, лечацца па інтэрнэту, запускаюць хваробу і чакаюць потым ад доктара цуду, - з гэтымі людзьмі цяжка мець справу. Але і скаргі пацыентаў, з якімі часам даводзіцца разбірацца і Адміністрацыі Прэзідэнта, і іншым органам улады, часта маюць падставы.
Як я казаў, зубок палечыць - у Беларусь. Тут якасна і танней. Ну паехалі туды - няхай там вырываюць вам зубы і чэлюсць. Чаго вы сюды вяртаецеся? Уціхую трэба заехаць, у нас жа безвіз.
Нам ёсць чым ганарыцца, і не трэба ўсё гэта, што ў нас ёсць, утаптваць у бруд.
Беларускія хірургі выконваюць высокатэхналагічныя аперацыі ў кардыялогіі, нейрахірургіі, траўматалогіі і транспланталогіі. Мы прыкладаем максімум намаганняў у барацьбе за жыццё дзяцей з самымі цяжкімі прагнозамі. У дзіцячай анкалогіі ўвялі і ўдасканальваем інавацыйныя тэхналогіі. Трымаем руку на пульсе ў развіцці рэпрадуктыўнай медыцыны. Толькі за апошнія тры гады нашы лекары правялі больш за пяць тысяч ЭКА. Нарадзілася амаль дзве тысячы доўгачаканых малых.
Вось мужыкі дастукаліся, а?
Сітуацыю вы ведаеце. Сёння ўсе развітыя краіны сутыкнуліся з беспрэцэдэнтным зніжэннем нараджальнасці і старэннем насельніцтва. На жаль, Беларусь не выключэнне. То, што па аказанні медыцынскай дапамогі маці і дзецям наша краіна захоўвае лідыруючыя пазіцыі ў свеце і мы доўгі час утрымліваем нізкія паказчыкі маладзечнай, дзіцячай, матчынай смяротнасці, з'яўляецца велізарным дасягненнем. Мы першыя ў свеце ў гэтым плане! Але гэтага ўжо мала.
(Апладысменты.)
Каб толькі захоўваць колькасць насельніцтва, у сем'ях павінны нараджацца па тры малых.
(Апладысменты.)
Дарагія жанчыны! Нараджайце трох малых і патрабуйце ад мяне што заўгодна.
У нас некаторыя ў Прэзідзіуме сядзяць - па адным.
(Смех у зале.)
Так, з пункту гледжання матэрыяльнага стымулявання зроблена дастаткова.
Да з'яўлення дзіцяці будучыя мамы забяспечаны бясплатным поўным медыцынскім суправаджэннем, плацім значныя дзіцячыя дапамогі, прадугледжаны сямейны капітал, трымаем на магчымым мінімуме тарыфы за дзіцячы сад, субсідуючы іх з бюджэту. Слухайце, ну наогул, ад немаўлячага ўзросту да таго, як закончаць ВНУ, - на дзяржаўным забеспячэнні.
Што не так? Адукацыя. Гэта ж дзікія грошы. Мы трацім велізарныя грошы, каб у школе атрымалі адукацыю, у ВНУ паступілі. Слухайце, я калісьці паступаў у ВНУ, а потым атрымаў другое адукацыю. А вечна, скончыўшы ВНУ, не проста было паступіць на эканамічны факультэт. А сёння нічога не трэба. Каб даць роўныя магчымасці, я пайшоў на тое, каб па мэтавых напрамках накіроўвалі ў сельгасвузи, ды і ўвогуле ў ВНУ. Што яшчэ трэба? Бяры галаву ў рукі і наперад, ідзі вучыцца. Але калі ты не вучышся, дык які ж ты спецыяліст? І якое ты маеш права патрабаваць потым ад улады: нам трэба тысячу долараў або дзве тысячы (зарплаты. - Прим.)? Мы не можам. Мы не Савецкі Саюз, у якога было велізарная колькасць нафты і газу, і мы не Расія, дзе можна прадаць, атрымаць і падзяліць потым. Трэба зарабляць. Як мы кажам пра чалавечы капітал. А для таго, каб зарабляць, трэба вучыцца, вучыцца і яшчэ раз вучыцца, як казаў вялікі Уладзімір Ільіч. Але гэта старая як свет. Таму, перш чым ад каго-небудзь нешта патрабаваць, асабліва ад мяне, ад улады, - у люстэрка, на сябе паглядзіце, трэба працаваць.
(Апладысменты.)
Так, я прашу жанчын, каб трох, хаця б трох нараджалі, але не менш важныя ўмовы працы для жанчын, якія выйшлі з дэкрэтнага адпуску, і стаўленне да іх. У нас жа гэта цэлая бяда для працадаўцы. Ах, пойдзе, нарадзіць, а потым што з ёй рабіць? Нічога не рабіць. Другога трэба, каб трэцяга нараджала. У сучаснай дэмаграфічнай сітуацыі злачынна нават думаць пра тое, што маладыя мамы - галаўны боль для працадаўцы. Але не заўсёды прычына толькі ў эканамічных мерах. Часто паўтараю: грашыма нараджаць не прымусім. І вопыт апошняга дзесяцігоддзя гэта пацвердзіў. Самое цяжкое - праца са стэрэатыпамі, навязанымі праз інтэрнэт, фільмы, рэкламу. Трэба ўлічваць і тое, як уплывае на свядомасць моладзі ствараемы вобраз паспяховага дзелавога чалавека, не абцяжаранага сям'ёй. Мы не зломім гэтыя сусветныя тэндэнцыі, не зачынімся ад іх. Мода на нетрадыцыйную сям'ю - тая ж тэма. І ўсё гэта выглядае як глабальны праект супраць чалавецтва.
Але што перашкаджае ствараць свой нацыянальны стэрэатып? Мы ж праз гэта ўжо прайшлі. Беларускі. Трэба вяртаць вобраз жанчыны-маткі на п'едэстал.
(Апладысменты.)
Прыклад ёсць і ў палітыцы, і ў спорце, і ў іншых сферах. Гэта пытанне будучыні нашай і нашых нашчадкаў. Не можа быць Беларусі, не можа быць краіны Беларусі без беларусаў. Нам патрэбны людзі. Гэта галоўнае пытанне, і я пра гэта адкрыта кажу.
Не менш важны, чым нараджэнне дзяцей, арыентыр - актыўнае даўгалецце.
У большай ступені гэта вынік таго спосабу жыцця, які выбіраем. У канцы 30-га года кожны пяты беларус будзе, пры сучасных тэмпах, старэйшы за 65 гадоў. Рэцэпт доўгага і якаснага жыцця ведаюць усе. Гэта фізкультура і спорт. Хоць бы. Не буду падрабязна расказваць, як шмат зроблена для магчымасці весці актыўны лад жыцця. Пачынаючы з абсталяваных дваровых тэрыторый, веласіпедных дарожак і заканчваючы палацамі спорту па ўсёй краіне. Ніколі ў нас не было такіх магчымасцяў займацца любымі відамі спорту. Хто і як іх выкарыстоўвае - пытанне (мне вось тут у Адміністрацыі напісалі) асабістае. Так нічога не асабістае. Мы не цэнім сваё здароўе, а потым трацім велізарныя грошы і плацім адпаведным катэгорыям лекараў для таго, каб выцягнуць вас, заслоніць вас ад гэтай хваробы. Вы памятаеце гэтую пандэмію? Калі вы не памятаеце, я добра гэта запомніў. Я часта прывожу гэты прыклад, калі я прыходзіў у рэанімацыйнае аддзяленне разам з міністрам, заходзіў туды, там вось такія горы ляжалі. Жывот да столі, ніводнага худога чалавека не было. Лішні вага - гэта катастрофа. Гэта я вам кажу. Знаю, што кажу.
Другі, не менш важны прыярытэт, які злучае інтарэсы дзяржавы і грамадства, - якасць адукацыі.
(Апладысменты.)
Экспорт адукацыйных паслуг у нас дасягнуў 115 мільёнаў долараў. Але гэта далёка не мяжы. Толькі ў 25-м годзе ў нас вучацца 35 тысяч замежных студэнтаў. Геаграфія - 120 краін.
І дзе б я ні быў, нават у буйных краінах, нават у Кітайскай Народнай Рэспубліцы, - адукацыя. А можаце вы ўзяць гэтых, а можаце гэтых, гэтых, гэтых? Ну так, некаторыя кажуць, вось гранты, ну вось каб за наш кошт. Толькі калі я сустракаю людзей, якія размаўляюць у Афрыцы, Зімбабвэ, Алжыры на нашай роднай мове, на рускай мове размаўляюць, я думаю, усё ж такі маладцы ў Савецкім Саюзе. Грантаў гэтых хапала, вырасцілі нармальных спецыялістаў. Сёння яны ўжо кіраўнікі дзяржаў. Таму гэта наш актыў у любой краіне. Добры актыў, які дапамагае нам потым прасоўваць нашу эканоміку ў гэтых краінах. Але самае важнае - даступнасць айчыннай адукацыі для беларусаў. І мы тут сусветныя лідары. Па даступнасці. У бліжэйшай перспектыве нам трэба засяродзіцца на павышэнні гібкасці сістэмы прафесійнай адукацыі. Карэкціроўка вучэбных стандартаў і планаў павінна праводзіцца ў сціснутыя тэрміны. Пад патрэбы заказчыкаў і патрабаванні эканомікі. Трэба працягваць скарачаць тэрміны падрыхтоўкі спецыялістаў, але з улікам інтэнсіфікацыі навучання. Атрымаць вышэйшую адукацыю, сярэдняе спецыяльнае - гэта не прагулка па жыцці, гэта сапраўдны труд. Пасля абеду студэнты павінны працаваць у лабараторыях, установах, на прадпрыемствах. Тады і заказчыкі кадраў не скажуць, што моладзь не ведае рэальнага вытворчасці. І капейку якую-небудзь студэнтам можна плаціць. Трэба толькі падумаць, як гэта правільна зрабіць. Але трэба разумець: у моладзі фармуецца запыт на актуальнае веданне. Гэта рэаліі, якім павінны адпавядаць айчынныя школы і ВНУ, асабліва сёння, калі высокія тэхналогіі так глыбока пранікаюць ва ўсе сферы нашага жыцця, дыктуючы новыя патрабаванні. Мы павінны ўлічваць, што сёння вядучыя сусветныя дзяржавы актыўна фармуюць нацыянальныя стратэгіі ў галіне штучнага інтэлекту. Беларусь мае сваю навуковую школу з глыбокімі традыцыямі ў матэматыцы, інфармацыйных тэхналогіях. У нас ёсць даследчыкі, інжынеры, распрацоўшчыкі сусветнага ўзроўню.
- "Копейку якую-небудзь студэнтам можна плаціць". Лукашэнка прапанаваў падумаць над матывацыяй да навучання на вытворчасці
- Лукашэнка аб ІІ: не хацелася б, каб якая-небудзь машына або камп'ютар нас замянілі
Менавіта кадры новай формацыі - галоўны арыентыр для сістэмы адукацыі.
Гаворачы пра развіццё сферы прававога рэгулявання дзяржавы, зроблю акцэнт на паняцці справядлівасці, пра якую часта гаворым. І так, запыт у сучасным грамадстве на справядлівасць толькі расце. Але гэта дарога з двустароннім рухам. Мы ўсе хочам жыць і працаваць пад абаронай закона. Справядлівы запыт? Так. Дзяржава як сістэма патрабуе выконваць гэты закон. Справядліва? Вядома. І ў гэтым пытанні ўзаемнай адказнасці важнейшую ролю адыгрывае ўзровень удзелу грамадства ў працэсе заканадаўства. Канстытуцыя краіны тройчы ў нашай гісторыі праходзіла экспертызу калектыўным меркаваннем, змяненні ў Асноўны Закон прымала народ. Абсалютным большасцю галасоў. У Канстытуцыі вызначаны базавыя пастулаты дзяржаўнага развіцця і нашай ідэалогіі. А любая спроба разрушыць іх, унесці смуту ў жыццё людзей цягне к крымінальнай адказнасці.
Нашы законы нічым не адрозніваюцца ад любых іншых у свеце. Але некаторыя вырашылі "панюхаць" заходнюю дэмакратыю, паддаліся эмоцыям. Сёння раскаяліся, як я казаў, дадому хочуць вярнуцца.
У Канстытуцыі, яшчэ раз падкрэслю, замацавана палітычная воля большасці. Закон нас абараняе - мы яго выконваем. Простая і аб'ектыўная формула прававога дзяржавы, якім і з'яўляецца Беларусь. Так мы разумеем нашу беларускую мадэль дэмакратычнага развіцця.
Абсалютна ўпэўнены, што неабходна актыўней уключаць насельніцтва ў абмеркаванне змяненняў у заканадаўстве. У нас ёсць магутны рэсурс - наша Нацыянальнае сход. Хачу звярнуць увагу Палаты прадстаўнікоў, Савета Рэспублікі на два моманты. Першы. Вы працуеце на месцах, у тым ліку з зваротамі выбаршчыкаў, сустрэчаецеся з людзьмі, ведаеце пра настроі ў грамадстве. З аднаго боку, гэта магчымасць адсочваць, як працуюць законы на практыцы, з другога - уцягваць людзей у абмеркаванне новых праектаў. Чым больш пачуем меркаванняў, тым бліжэй будзем да аптымальнага выніку. Так і наогул, з людзьмі трэба працаваць, каб яны нас не ўпрэкалі, што закон дрэнны, закон не той. Хоць зразумела, закон ёсць закон. Не бывае дрэнных і добрых. Закон ёсць закон. Яго трэба выконваць. Але працаваць з людзьмі трэба.
Мы ж славяне, мы прывіклі да таго, каб з намі размаўлялі, каб улада размаўляла са сваімі людзьмі. Слухайце, нашы людзі такія (я гэта памятаю з дэпутацкіх часоў) - нават калі ты не дапаможаш яму, але па-чалавечы пагаворыш, ён будзе табе ўдзячны. Не трэба забываць гэтую простую ісціну.
Другі момант, гэта датычыцца кіраўнікоў Парламента, - вамі створана мноства груп, камісій, экспертных саветаў. Вы пастаянна збіраецеся і нешта абмяркоўваеце. Ну, напэўна, гэта правільна. Але часта пасля такіх саветаў раз за разам прыходзіце да Прэзідэнта з ініцыятывамі ўдакладніць пункт, абзац, артыкул і гэтак далей. Вось чаму я кажу пра сістэматызацыю заканадаўства. Я даручаў правесці рэвізію падзаконных актаў, ды і заканадаўства, законаў у цэлым. Праведзена маштабная праца, але яна не павінна быць адзіночнай акцыяй. Рэвізію заканадаўства варта праводзіць на пастаяннай аснове, таму што жыццё, асабліва цяпер, вельмі хутка змяняецца. Законы адстаюць ад гэтага жыцця.
ВНС павінна забяспечваць непарушнасць, вы павінны забяспечваць непарушнасць канстытуцыйнага ладу, пераемнасць пакаленняў і грамадзянскае згода. Калі хочаце, вы - школа. Вы - будучыня.
Менавіта адсюль, з гэтай глыбіні, Аляксандр Мікалаевіч (намеснік Старшыні Усебеларускага народнага сходу Аляксандр Косінец. - Заўвага.), трэба чэрпаць будучыя кадры. Ён усё час прыходзіць, кажа: "А што рабіць? А будзем кантраляваць? А будзем збіраць? А будзем..." Спыніце ўсе зборышчы! Кожны павінен насіць як сцяг гэта высокае званне члена народнага веча. Вы - будучыня нашай краіны.
(Апладысменты.)
Мы павінны ў вас бачыць будучых кіраўнікоў, будучых міністраў, старшыняў райвыканкамаў, губернатараў. Таму што ўпэўнены, што амаль сто адсоткаў вас - гэта патрыёты нашай краіны, што сёння вельмі запатрабавана.
(Апладысменты.)
Вы, як гэта гаварылася ў вайну і пасля, павінны весці за сабой. Вы не маеце права, так як і я, я гэта адчуваю і разумею, вы не маеце права быць дрэннымі людзьмі. Вы не можаце адставаць у працы. Вы нідзе не павінны быць у хвосце. Вы не павінны там плесціся. Вы павінны быць наперадзе. Вось задача нашых вэнээсаўцаў. І потым, вы павінны разумець. Так, сёмае Усебеларускае народнае сход, але ўспомніце першае. Тады вырашалася пытанне: быць ці не быць? Слава госпаду богу, надаў мне розум звярнуцца да гэтага народнага веча. Я як гісторык разумеў, што трэба сабраць людзей, трэба ў іх атрымаць падтрымку. І пасля першага Усебеларускага народнага сходу на вуліцах машыны пераварочвалі. Вы гэта бачыце з кадраў хронікі. Але сітуацыя абсалютна пачала змяняцца, па-моему, з 96-га года мінулага стагоддзя. Пачала змяняцца. Вось за гэта трэба схіляцца (скоро пройдзе час, ацаніце), схіляцца перад Усебеларускім народным сходам. Яно ў цяжкую хвіліну сказала: "Не. Мы гэтага соплівага Прэзідэнта падтрымліваем, мы яго выбралі, і мы павінны ісці наперад, наперад і толькі наперад, не спыняючыся."
(Апладысменты.)
Вось для гэтага мы існуем. Ну і потым. Хоць мяне і крытыкуюць часта за гэта, калі я кажу, ну, я ж не вечны. Так, мы стварылі сістэму, шмат што вісець на Прэзідэнце, дзякуй, што вы мяне падтрымліваеце. Не было б гэтай падтрымкі, многога б не было ў краіне. Усё ад вас.
(Апладысменты.)
Але я сыходзячы Прэзідэнт. Я вечна не магу быць Прэзідэнтам. Так і не трэба. Але як Прэзідэнт, нямала зрабіўшы для краіны, разам з вамі… Мяне не можа не турбаваць, што будзе потым. Толькі вы - стабілізатар нашага грамадства. Ніякія прэзідэнты, ніякія партыі, групкі, ніякія дэпутаты і іншыя не змогуць зламаць тое, што мы з вамі створым. Так, будзем мяняць. Вы будзеце мяняць. Але вы павінны накіраваць краіну, паставіць на рэйкі, падштурхнуць - і хай ідзе наперад. Ніякіх дурных зигзагаў і ваганняў. Калі трэба абыйсці нейкае перашкода рэзка, тут, на гэтай пляцоўцы, вы будзеце вырашаць, што рабіць. Вось для чаго вы створаны. А не для таго, каб бегаць па краіне і нешта кантраляваць. Вы каго будзеце кантраляваць? Тут жа буйныя кіраўнікі, старшыні райвыканкамаў, губернатары, члены Урада, дэпутаты. Вы што, самі сябе будзеце кантраляваць? Усё створана, усталявана, як належыць. Трэба ў гэтым напрамку дзейнічаць. А мы з вамі, гэта яшчэ адна задача, павінны знайсці сваё месца, канстытуцыйнае месца ў гэтым жыцці. Але зыходзіць трэба з вялікіх задач, якія мы з вамі будзем вырашаць. Ну гэта так. Я ў бліжэйшы час падумаю яшчэ раз над гэтымі пытаннямі. І, можа быць, да наступнага пасяджэння нашага Усебеларускага народнага сходу выкладу сваю пункт гледжання больш канкрэтна па будучыні Усебеларускага народнага сходу. Але вось гэта ў агульным. Не трэба дробязяў, як вучоныя кажуць. Не трэба кідаться на розныя дробязі. Не наша пытанне.
Мы створаны для рашэння глабальных задач. Не дай бог, я часта кажу: вакол бачыце, я аб гэтым зараз скажу, што адбываецца. А калі вайна? Ну так, можна сказаць: Прэзідэнт - Галоўнакамандуючы, ён прыме гэтае рашэнне. Але, каб гэтае рашэнне зыходзіла ад народа, мы з вамі павінны прыняць гэтае рашэнне. Будзем хендехох, здавацца, ці ж будзем абараняць сваю краіну. Слухайце, не трэба краіну. Не трэба краіну. Защитите сваіх дзетак. Защитите сваю сям'ю. Мужыкі, абараніце сваю любімую жанчыну, у канцы канцаў. Гэта і ёсць наша краіна і наша Радзіма. Вось што сёння і заўтра трэба ад нас.
(Апладысменты.)
Аналагічныя мэты павінны ставіць перад сабой усе грамадскія арганізацыі і партыі.
Час такі. Ахова інтарэсаў у Беларусі - на першым месцы. Не будуць больш у нашым палітычным полі працаваць іноагенты і экстрэмісці. Гэта таксама пытанне справядлівасці.
Я гэта спецыяльна кажу. Калі пачаліся перамовы з амерыканцамі (можа быць, на гэтую тэму пагаворым, мне даслалі пытанні, я потым больш падрабязна пра гэта скажу), калі мы пачалі гэты дыялог з амерыканцамі, некаторыя... Я нават Івану Кубракову сказаў: ты паглядзі на нашых хлопцаў, аманаўцаў і іншых, якія ў першых радах стаялі і абаранялі краіну. Яны кажуць: "Ну вось навошта, вось яны такія-сіякія, іх трэба 'мочыць' там, не выпускаць з турмы". Ну, хлопцы... Ну добра, паседзяць яшчэ год-два. У некаторых тэрміны заканчваюцца. Памятайце, пасля чарговай партыі мяне ўсе ўпрэкалі адтуль: "А, Лука абмануў усіх, ён выпусціў тых, якія праз два месяцы павінны былі выйсці". Ну, хлопцы, вы мяне прасілі - я выпусціў. Але яны ж правы, ну два месяцы заставалася.
- Лукашэнка пра дыялог з ЗША: часам жорсткі і настойлівы, але гэта перамовы моцнага з моцным
Не прасіце. Таму вы не перажывайце. Па-першае, фармуюцца розныя спісы і іншае, так, мне даводзіцца прымаць рашэнні. Я вам расказваў, гэтага адморозка, жонка якога сядзіць у Літве з дзецьмі... І яна прасіла сям'ю ўз'яднаць. І яшчэ нешта нашы не хацелі: хай сядзіць, такі-сякі, забойца, вашага сына хацеў там забіць і іншае. Ну, хлопцы, ну чаго там казаць, што было ўчора? Гэта трэба памятаць, забываць не трэба. Ну давайце адпусцім, ну просіць жонка ўз'яднацца. Уз'ядналі. Ну вы ж ведаеце, што адбываецца. Не трэба вам расказваць. Калі б гэта не на такім форуме, не ў адкрытым доступе, я б вам шмат чаго мог расказаць. То, што мы бачым і ведаем. Цяпер крычаць: "Зноў абмануў". Ну чаго я вас абмануў? Вы ж прасілі. Вы прасілі - бярыце. Цяпер, не паспелі гэтых выпусціць, яны там ствараюць у Германіі асобны цэнтр, "лахушкі-ціхушкі" не патрэбны. Хлопцы, ну вы прасілі іх выпусціць. А грошай не хапае. А дзяліць трэба тое, што ёсць. І пайшло-паехала. Цяпер замаўчалі: сказаць няма чаго. Я рабіў тое, што вы прасілі. Таму, хлопцы, вы мяне не ўпрэкайце, калі я дзе-небудзь што-то там зрабіў у сіле сваіх паўнамоцтваў.
Я свято памятаю, што нам сёння трэба. І спачатку я вам сказаў: будзе эканоміка - будзе суверэнная і незалежная Беларусь.
(Апладысменты.)
Многія абрадоваліся: ах, з "Белавія" знялі санкцыі. Ну, мне амерыканцы так і падавалі: гаспадар Прэзідэнт, можа, з "Белавія" знімем санкцыі. Я: паважаныя гаспадары амерыканцы, не знімайце! У нас калі раней самалёта два-тры стаялі на стаянцы ў аэрапорце, сёння ўсе лятаюць і не хапае іх. Мы вось з Пуціным дамовіліся, мы купім расійскія самалёты. Так, якія ўжо адработалі, добрыя самалёты, і будзем перавозіць людзей. Сёння ў Расіі, у велізарнай Расіі, у Кітаі, у Азіі і інш., дзе мы лятаем, не хапае самалётаў. Што, вы мне які-небудзь падарунак зрабілі? Ну знялі, добра, у нас парк "Боингаў" дастатковы, запчасткі будзем купляць, дзякуй вам. То ж самае па "Белкалію" зараз. Вось, мы знімем з "Белкалія" санкцыі. З усяго. Я кажу: дзякуй, але нам гэта не актуальна. Не актуальна. Мы ў мінулым годзе, у гэтым годзе, Аляксандр Генрыхавіч (Прэм'ер-міністр Аляксандр Турчын. - Прим.), атрымаем, прадамо больш калія, чым у былыя гады, і грошай нават атрымаем больш.
Вось і ўсё. Таму не думайце, што тут нам зрабілі, вай-вай-вай якія паслугі аказалі. Я амерыканцам яшчэ на першай сустрэчы прапанаваў: хлопцы, вы ж бізнесавыя ўсе. Вы падумайце над тым. Мы будавалі прыватную шахту. Прыватнік уцёк, спалохаўся вашых санкцый. Вы падумайце. Ну не мільярд, але тры. Тры мільярды. Купіце ў нас гэтую новую фабрыку. Увесь калій вы па сусветных цэнах купляеце, забіраеце ў Амерыку, ну ў нагрузку яшчэ са старой шахты мы вам дасць пару-тройку мільёнаў тон нафты. Амерыка - гэта прэміумны рынак.
Думаюць. Увайдзіце ў капітал гэтага прадпрыемства, мы вас запрашаем. Можа, ваяваць супраць нас тады не будзеце і не будзеце планы выношваць. Думаюць. Таму я гляджу далей, чым проста якія-небудзь там зняць санкцыі. Так, перажывём мы. Трамп не дурны. Вы не глядзіце, што ён такі эпатажны, што перад СМІ... Гэта такі чалавек. Ён не дурны. Асобна ён не дурны. Ён дзе-небудзь нахіліць, потым адступіць. Я ўжо яго палітыку ведаю, і амерыканцы гэта пацвердзілі. Яны ведаюць, што ім трэба. І ад Венесуэлы яны ведаюць што, мы абмяркоўвалі шмат гэтую праблему, і ад Расіі, і ад Украіны. Перш за ўсё рэдказемельныя металы па Украіне. Яны прасоўваюць не бізнес, яны эканоміку прасоўваюць сваю. "Свет праз сілу", "Америка перш за ўсё" - гэта іх лозунгі. Таму я прама кажу: "Хлопцы, я разумею, чаго вы хочаце. Але вы павінны разумець: мы менш значна, чым вы. Па эканоміцы нават не кажу. Але ў нас ёсць уласныя інтарэсы. І я як Прэзідэнт павінен выказваць гэтыя інтарэсы беларускага народа. Гэта аснова нашых перамоў. Таму вы не парцеся, не перажывайце. Не час Прэзідэнта Лукашэнкі вас здраджваць. Ці прадаваць, як тут нашы экстрэмісцкія, ўцякаючыя там, "ціхушкі-лахушкі", крычаць. "Прыйдзем да ўлады - прыватызуем". Яны ж не кажуць, што аддам, распродам. "Мы ўсё прыватызуем". Прададзім. У прыватную ўласнасць ператворым. А хто гэта купіць? Рытарычнае пытанне.
Нацыянальнае адзінства, мір, бяспека - гэта базавыя каштоўнасці, якія мы ўсведамляем з кожным днём усё вострэй. І гэта вынік у тым ліку штодзённай працы сілавых ведамстваў, структур, кожнага супрацоўніка ў пагонах.
Аб'ектыўна, лёгкай службы не бывае. Лёгкіх перыядаў у частцы рызыкі, пагроз нацыянальнай бяспецы таксама няма. Ды і не было ў нас ніколі ў гісторыі. А сёння яны ў разы большыя.
Гэта страшная тэндэнцыя. Сусветная супольнасць уцягваецца ў глабальную вайну. Якія б мірныя ініцыятывы ні гучалі, сітуацыя сур'ёзна абвастраецца. Нават той жа Трамп, што б ён ні меркаваў, вы бачыце, як тягомотыну ўладкоўваюць. Гэта ўсё душаць, душаць, раствораць. Боюцца ў лоб. Хоць ужо дзе-нідзе журналісты і іншыя кажуць, іх прапагандысты, як яны кажуць, рупор, яны пра гэта кажуць.
Слухайце, нас упрэкаюць, што мы гнобілі яўрэяў? Так у Беларусі, напрыклад, палова Урада яўрэі. Дзе мы каго-небудзь гнобім? Нармальныя, разумныя людзі: палякі, яўрэі, украінцы, рускія, беларусы. Ідзіце працуйце. Але ведаеце, парадак вось. Папалі не туды, не хадзіце. Помніце, я ўпрэкаў яўрэяў, калі мы аднаго памочніка Прэзідэнта туды адправілі? Пабеглі да мяне. Маладцы, абараняюць сваіх. Але мы не ў Ізраілі жывём. Жывём у Беларусі. У нас ёсць законы, за гэта будзеце адказваць.
(Апладысменты.)
І ніводны яўрэй, ніводны паляк у мой агарод камень не кіне. Ніколі не было такога, каб мы кагосьці там нахілялі і чаго-небудзь прымушалі. Гэта нашы людзі, я як гісторык ведаю. Дзе-небудзь Вадзім Гігін тут... (дэпутат Палаты прадстаўнікоў, генеральны дырэктар Нацыянальнай бібліятэкі Вадзім Гігін. - Прым.)
Чарта аседласці, Вадзім, у нас была? Як гісторык. Куды ад гэтага дзенешся?..
Недавно выявіў, што ў найбліжэйшым маім асяроддзі палова каталічак, жанчын, дзяўчат працуе. Выдатныя работнікі і супрацоўнікі. То ж самае магу сказаць пра кіраўнічыя органы ўлады. Вось і ўся нацыянальная ідэя. Я не кажу пра рускіх, украінцаў і беларусаў. Вось яна, нацыянальная ідэя ў дзеянні. Не трэба гнобіць людзей. Калі вы іх запрасілі да сябе на працу або яны якім-небудзь чынам тут апынуліся, яны павінны быць такімі, як наша титульная, так сказаць, нацыя. І тады не будзе ніякіх успышак, не будзе ніякіх канфліктаў. Такой Беларусь будзе. І нават без мяне. Мы гэта павінны ўлічыць.
(Апладысменты.)
Мы маем сёння ў Беларусі эфектыўна функцыянуючую сістэму рэагавання праваахоўных органаў на любыя выклікі і пагрозы. Мы стварылі яе ў цяжкі перыяд, пераламалі небяспечную сітуацыю, якая склалася ў 90-я. Тады навесці парадак, забяспечыць людзям абарону ад бандзіцкага прайволу стала справай гонару. Як гэта рабілася, я вам расказваў. Сёння кожны грамадзянін ведае, што яго жыццё, маёмасць знаходзяцца пад надзейнай абаронай.
У нас можна развіваць бізнес без даху ад браткоў. І тое, што мы ўсё гэта ўспрымаем як норму, вялікае дасягненне. Я не сказаў, што ў нас гэтага няма. У нас гэтага дабра хапае. Але вы ведаеце маё, і не толькі маё, адпаведных людзей, сілавікоў, ведаеце да гэтага стаўленне. Максімальна камфортныя ўмовы створаны ў Беларусі для інвестараў. Патрабаванне адно. І яно прынцыповае: плаціце годную зарплату тым, хто ў вас працуе ў Беларусі, выконвайце законы і не змешвайце эканоміку з палітыкай. Хочаце быць Прэзідэнтам? Ради бога, 30-ы год. Але не трэба эксплуатаваць наш народ, зарабляць грошы, выводзіць у Літву, а потым адтуль фінансаваць пратэстнае настроенне. Вось гэтага быць не павінна. Усё павінна быць сумленна. Мяне ў гэтым не ўпрэкнуць. Не паспела паехаць на Блізкі Усход, чытаю: грошы хавае. Я думаю, ну навошта вы беларусаў дурнямі трымаеце? Вось у нас тут Раман Галоўчанка, галоўны банкір (Р. А. Галоўчанка - старшыня праўлення Нацыянальнага банка Беларусі Раман Галоўчанка. - Прым.).
Як, Раман, як можна схаваць сёння грошы? Ну як патлумачыць гэта? Грошы якія? Сядзім у вузкім коле. У мінулым годзе пісалі: 13 мільярдаў долараў. Раман, а колькі ў нас бюджэт гадавы? Бюджэт рэспубліканскі? Менш. 13 украў. Сёння напісалі: 9. Ну і ўсё так. У жарт моладзь кажа: дзе-небудзь Прэзідэнт за год праматаў 4 мільярды долараў...
Чаму, я кажу, за дурняў беларусаў трымаюць? Як можна такія грошы схаваць? Я на гэта проста адказваю: "Хлопцы, ну вы ж, напэўна, ведаеце, дзе я там схаваў, кудысьці перавозіў. Ну і забярыце. Трэба пісьмовая даверанасць? Я вам дам. Ідзіце, забярыце". Знаеце, вось крутзяць, крутзяць, верцяць. Як толькі ў нас нейкі крок, як у мінулы раз вызвалілі, зараз вызвалілі, яны шукаюць, як насельніцтва адцягнуць ад гэтай праблемы, дзе яны прайгралі. І не думайце. Нідзе вы больш не пераможаце. Мы зрабілі высновы з 20-га года. І мы вас будзем бамбіць, бамбіць у інфармацыйнай сферы, пакуль Эйсмонт жывы (старшыня Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі Іван Эйсмонт. - Прим.).
(Апладысменты.)
Аб Узброеных Сілах.
Нашы Узброеныя Сілы зрабілі акцэнт на айчынныя сістэмы, якія самі вырабляем, і даволі добра.
У краіне створана беларуская школа ракетабудавання. Арганізавана вытворчасць уласнай стралковай зброі і боепрыпасаў. Якія б беспілотнікі ні былі, салдат з пулемётам, аўтаматам, пісталетам, гранатамётам вырашае праблемы на полі бою, асабліва ў нашых умовах, калі вакол лес і балота. Гэта найважнейшая ўмова перамогі. Мы гэта пачалі рабіць.
Потым зрабілі пэвэошны "Бук", які сёння просяць па ўсім свеце. Свая ракета, свае ўстаноўкі. Выдатная машына, нам у Беларусі дастаткова. Навучыліся вырабляць дроны, але заўсёды ваенных супакойвалі. Не спяшайцеся, не спяшайцеся. Гэта не стэпавая краіна, дзе ўсё як на далоні і яны дронамі, камікадзе або іншымі наносяць табе шкоду. Мы жывем у лесе, і вайна будзе, падабаецца не падабаецца, у асноўным партызанскай. Мы не будзем хадзіць па пляцах з пулемётам або з якім-небудзь руж'ём, каб знішчыць гэты дрон.
Але мы не забываем і пра ракеты. Беспілотнікі, контрабатарэйная радыёэлектронная барацьба, аператыўная маскіроўка - гэта тое, на што неабходна звярнуць першасную ўвагу. Людзі ў пагонах гэта добра ведаюць.
Яны павінны грунтоўна вывучыць досвед сучасных ваенных канфліктаў, перш за ўсё на спецыяльнай ваеннай аперацыі. Мы ўключылі ў склад Узброеных Сіл новы род спецыяльных войск - беспілотную авіяцыю. Няхай будзе. Дроны - новая рэальнасць.
Але ніякія дроны не заменяць падрыхтаванага салдата. Трэба не забываць: фізічная падрыхтоўка і агнявая.
Нас яшчэ раз ты вагнераўцы, якіх я выводзіў у Беларусь, да рэалій звярнулі. І сказалі: а фізічна? Ну элементарна. Што за салдат, калі ён фізічна язык на плячо і не можа хадзіць, бегчы, не тое што ваевать? Аказваецца, фізічная падрыхтоўка ў аснове ўсяго. Так было і ў мае часы. Агнявая падрыхтоўка.
Калі ў цябе ёсць ружжо, ты павінен умець страляць з яго. І не проста страляць, а трапляць. І потым пайшлі далей ад жыцця, дайшлі да таго, што трэба ствараць народнае апалчэнне для таго, каб кожны мог абараніць сваю сям'ю.
Ну як у Айчынную вайну казалі: "Хоць аднаго фашыста, але я заб'ю". Але гэта ж трэба ўмець, трэба навучыць. І калі мне прапанавалі толькі кадравыя войскі, трэба ўбраць гэты прызыў, як у нас, я сказаў: "Не, ні ў якім разе!" Кожны малады чалавек, пабываўшы ў арміі, - гэта іншы чалавек, і ён хоць чаму-небудзь навучыцца. Ён сям'ю сваю зможа абараніць. А глядзіце, што адбываецца сёння. Германія, вялікая Германія хоча вярнуцца да набору ваеннаслужачых па прызыве, як у нас. Так? Так. І ўсе ў НАТО, амерыканцы аб гэтым задумаўся. Вось што значыць глупа прыняць рашэнне, а вярнуцца назад вельмі складана. Не думайце, што сёння ўсе ў нас вельмі хочуць служыць.
Нядаўна міністр абароны сказаў - не хапае людзей, трэба было якія-небудзь льготы адменіць. І мы паспрабавалі толькі гаварыць пра гэта, як "вэрхал" падняўся на ўсю краіну. Таму забегчы далёка, а потым вярнуцца - даволі складана. Гэта як падняць зарплату - потым не паменшыш, нават калі ў цябе эканамічныя паказчыкі горшыя. Ведаю гэта з сваёй працы кіраўніком прадпрыемства. Таму ўсё трэба рабіць спакойна, абдумана, step by step, крок за крокам рухацца наперад. Галоўнае - не спыняцца.
Стратэгічную абарону забяспечвае і наша ваеннае супрацоўніцтва, перш за ўсё з Расійскай Федэрацыяй. Таму Беларусь і Расія рэалізуюць комплекс мер стратэгічнага стрымлівання.
Гэта разгортванне на нашай тэрыторыі расійскай складовай Рэгіянальнай групоўкі войскаў. У выпадку абвастрэння канфлікту прапісаны ўзброеныя сілы: некалькі дзясяткаў тысяч чалавек на захадзе Расіі, якія неадкладна другім эшалонам уключаюцца ў ваенную барацьбу. Першым ідзе Беларусь. Нам трэба рэагаваць. Далей нас падтрымлівае Расійская Федэрацыя. Вось гэта і ёсць Рэгіянальная групоўка войскаў і тактычная ядзерная зброя, якую мы вярнулі ў Беларусь.
Акрамя таго, першыя пазіцыі абсталяваны для ракетнага комплексу "Арэшнік". Ён у нас з учорашняга дня і заступае на баявое дзяжурства.
Пры гэтым хачу вас папярэдзіць. Знаеце, многія пачалі крычаць: "Ах, Беларусь паставіў пад прыцэл, ах, ядзернае ўзбраенне. Яно ж будзе перш за ўсё атакована замежнікамі. Ці "Арэшнік". Страшное ўзбраенне прадэманстравала Расія на адным з найбуйнейшых заводаў. "Вось бяда, прывёз сюды". Не паддавайцеся гэтым размовам.
Паралель прывяду. Помніце, атамную станцыю пачалі будаваць? "Так вы што? У чорнобыльскай рэспубліцы? Зачем нам гэтая атамная станцыя? Так не трэба". Літва хоча сваю пабудаваць атамную станцыю. Польшча аж дзве. Германія, Францыя цалкам раскансервавалі атамныя электрастанцыі і прызналі, што гэта чыстая электрычная энергія. А Трамп зьдзекаваўся над усёй Еўропай: "Ідыёты, дурні. Вы што творыце? Якая зялёная эканоміка?" Ну ўжо далей пайшло.
Таму не паддавайцеся гэтым размовам, што вось ядзерная зброя, па гэтых аб'ектах будуць нанесены ўдары. А што, калі супраць нас будуць ваяваць? Нас што - гладзіць па галоўцы будуць? Супраць нас будуць наносіць ўдары. І будуць наносіць ўдары, як модна казаць, па цэнтрах прыняцця рашэнняў. Па нас з вамі. Гэта галоўнае. Таму мы робім усё для таго, каб не дапусціць вайны. Мы ўжо наеліся гэтай вайны. Яшчэ пакаленне, як я казаў, не памерла тое, якое ваявала. Нам гэтая вайна не патрэбна. Наша шчасце - у мірным жыцці. Мы не хочам больш сядзець у балотах і зямлянках.
(Апладысменты.)
А каб гэтага не адбылося, трэба быць моцнымі. Свет сёння такі, ён заўсёды быў такім. Моцных заўсёды і ўсюды паважалі. Таму мы павінны быць моцнымі.
С амерыканцамі вядзём перамовы. Павінен прама сказаць: ніколі, акрамя першай сустрэчы, яны не ставілі пытанне пра Расію. Я ім прама сказаў: Расія - гэта святое. Гэта родныя нам людзі. Усё роўна размовы, размовы. Я ім задаў пытанне: хлопцы, вы заўтра заменіць Беларусі Расію? Не. Так пра што мы з вамі гаворым? Таму ў нас ёсць адна апора і надзея на захаванне нашага суверэнітэту, незалежнасці. Гэта блізкі, родны нам народ - расіяне, якія нам дапамагаюць ва ўсім.
(Апладысменты.)
І запомніце: гэта мая палітыка. З першага да апошняга дня сённяшняга майго прэзідэнцтва. Як бы ў Расіі мяне часам не трэпалі, і такога, і сякага, з-за рэўнасці. Я заўсёды зыходзіў з таго, што мы павінны быць разам.
Пуцін, Лукашэнка, людзі прыходзяць і сыходзяць, а краіны, народы застаюцца назаўсёды. Вы ведаеце маю палітыку і пазіцыю. Пакуль я Прэзідэнт, мы ад гэтай палітыкі не адступім. Найбліжэйшыя сябры для нас - яны.
Дзякуй Сі Цзіньпіну. Пачалося з асабістых адносін да сучасных у эканоміцы. Яны вельмі моцна нам дапамагаюць. І калі б не было гэтых двух краін, нам было б вельмі цяжка, і мы заўсёды памятаем, што мы пад санкцыямі. Яны значна нам дапамагалі. Мы павінны гэта разумець. І сёння асветленая Еўропа, гэты "райскі сад", мае па 400 - 500 (зімой больш) долараў за прыродны газ, а мы - 100 - 120 долараў. А гэта эканоміка. Гэта нашы МАЗы, БЕЛАЗы, гэта "Камволь" і іншыя прадпрыемствы, скураныя, лляныя.
Я яшчэ раз падкрэсліваю: беражыце гэтую дружбу. Не дай бог, мы дзе-небудзь нахілімся і павядзёмся на гэтыя абяцанні замежныя. Гэта пачнецца гібель нашага дзяржавы. Санкцыі - гэта не таму, што дыктатура, не таму, што Лукашэнка такі. Як быццам там на ўсходзе дыктатары меншыя, чым Лукашэнка. Але ж вы ведаеце, іх там хапае. Хоць пруд пруды. Але дружаць. Багатыя. Грошы амерыканцам інвестуюць. Я вось нядаўна пераканаўся ў гэтых інвестыцыях. Будуюць усё: ад курортаў да ваенных аб'ектаў. І нічога, што ў іх там дыктатура, манархія і гэтак далей. Не ў гэтым справа. Цяпер ідзе барацьба, канкурэнцыя жудасная. Усе разумеюць, што эканоміка перш за ўсё. І ў гэтай канкурэнцыі пачалося безжалоснае душэнне сваіх канкурэнтаў. Калі не з зброяй. Ну як супраць беларусаў ваяваць або супраць расіян? Гэта ж супраць галоўнага ядзернага цэнтра сусветнага - Расіі - ваяваць. Не. Пачалі душыць санкцыямі. А чаго там па дробязях? Танкер выбухнуў з нафтай. Яшчэ чаго-то там, нанеслі ўдар. Ну ведаеце, як слана камар ўкусіў. Так, непрыемна. Так, шкодна. Але перажывем.
Але перш чым ты танкер узарваў з расійскай нафтай, падумай, што будзе потым. Таму цяжкая сітуацыя на сённяшні дзень. Але мы павінны выстаяць. Мы ўжо навучыліся трохі за 5 гадоў, як увялі супраць нас санкцыі. Я вам нагадаў пра гэты самалёт. Памятаеце, калі казалі: "Вось Рамана Пратасевіча схапілі, арыштавалі, пасадзілі самалёт, каб арыштаваць". Я што толькі ні рабіў, каб ім патлумачыць: "Хлопцы, самалёт у Вільнюс ляцеў, над Вільнюсам быў. Садзіце яго ў Вільнюсе". Была пагроза выбуху. Навошта вы разварочваліся з Вільнюса, залетелі з поўдня і пачалі садзіць гэты самалёт у Беларусі? Ваенныя дакладваюць: "Ён наш чалавек, сядзіць там."
Цяпер вядома, што ён наш чалавек. Але супраць нас увялі санкцыі. А мне дакладваюць. Кажу: "Гасподзь, што ж рабіць? Нам жа не трэба, каб ён у Мінску садзіўся. Трэба ў Вільнюс". Ваенным кажу: "Паднімайце ўсе інструкцыі і дзейнічайце ў адпаведнасці з інструкцыямі".
Хрэнін кажа: "Трэба істрэбітель паднімаць, суправаджаць, раптам што здарыцца?" Кажу: "Паднімай. Трэба два? Два, тры, пяць паднімаць, але каб усё было па інструкцыі". Суправаджалі, у хвосце, гэта ж аб'ектыўнага кантролю матэрыялы. Пасадзілі ў Мінску, зрабілі ўсё. І потым Тэртэлю кажу: "Арыштоўвай яго як ворага народа".
Вось аперацыя, у чым быў сэнс. Увялі санкцыі. Ну так вы зараз выбачцеся і адменіце іх. Не таму, што там наш чалавек у самалёце, якога нам прыйшлося арыштаваць, а таму, што вы былі няправы. Мы зрабілі ўсё па інструкцыі. А вось у вас які быў замысел? Мы да гэтага часу не ведаем.
Гэта як перамовы з амерыканцамі: "Ну прайгралі, - вось у апошні раз кажу Джону, - ну прайгралі. Але вы прызнайцеся, што вы прайгралі. І будзем далей будаваць адносіны. Я ж не дурны, разумею, што вы будзеце нас пастаянна душыць". А нам трэба супраціўляцца. А нам трэба ў гэтай барацьбе выйграць. Таму што выходзіць і галасіць па беларуска-яўрэйскаму сцэнару. Ну, людзі такія. Мы ўсё час плачам, плачам. Як яўрэі мне казалі ў Ізраілі, калі я першы раз паехаў: "Знаеце, у чым наша была праблема? Што мы, калі нас білі па правай шчацэ, падстаўлялі левую". Міротворцы. Іх вядуць у возера, у раку, вось загінуць - яны ідуць спакойна, не супраціўляючыся. Рэлігія. Рэлігія ў тым, што, калі цябе б'юць, трэба адказваць. А лепш за ўсё, каб бойкі не было. І мы для гэтага робім усё, і нашы Узброеныя Сілы. Вы толькі падумайце, Брусэль Польшчы выдзеліў 44 мільярды долараў. 11 мільярдаў дабавілі Злучаныя Штаты Амерыкі. 15 мільярдаў - краінам Балтыі. Слухайце, калі ўсе краіны прадаць, там 15 мільярдаў не будзе. Выдзелілі. Ваенныя ведаюць. І мяне арыентуюць на гэта. Гэта што, абарончыя бюджэты? Яны закупляюць велізарную колькасць зброі. А нашы ўцякаючыя крычаць, ён ядзернае зброю завёз. А дзе мы возьмем 50 мільярдаў долараў, каб вось так узброіцца, як палякі і Захад? У нас такіх грошай няма. І быць не можа. Ні Кітай, ні нават Расія не ў стане нам аказаць такую падтрымку. Значыць, трэба мець такое рушніцу, каб бахнуць, і яны ведалі, што бахнем. Каб сюды не лезлі. Вось у чым сэнс.
(Апладысменты.)
Калі каротка пра сітуацыю, якая фармуе сёння гэтую парадку, трэба сказаць так: міру няма, але за прэмію міру ідзе барацьба.
(Апладысменты.)
Я перадаў Трампу і Мелані, абодвум кажу, напісаў ім і амерыканцам перадаў: "Перадайце, кажу, Трампу, хай ён не турбуецца, што яму не далі гэтую прэмію. У будучым годзе дасць". Гэта ва-першы. А ва-другіх, калі б мне гэтую прэмію прапанавалі, я б з розуму з'ехаў. Гэта ж у той камарылі, якой сёння даюць прэмію міру. Гэта ж там трэба з імі ў адной кампаніі быць…
Якая прэмія міру? Гэта ж сорам сёння. Куды, куды Трамп, кажу, ваш лезе? Навошта яму гэта? Ён зусім іншы чалавек. Не. Далі гэтай жанчыне з Венесуэлы. Я пацікавіўся. Гэтая жанчына заклікала разумны калектыўны Захад нанесці ўдар па Венесуэле. Вайна супраць уласнага народа сёння ацэнена прэміяй міру. Гэта што? Кажу Трампу: "У гэтай лінейцы тваё месца?" Так няма і быць не можа. Таму галоўнае - гэта вайна, вайна ў эканоміцы, гандлёвыя войны. У іх нічога не атрымалася з гэтай глабальнай эканомікай, яны ўжо адходзяць ад гэтага. Ім давай сёння абасобленыя нацыянальныя эканомікі. І вось паглядзіце, што будзе з Еўрапейскім саюзам.
У нас свой шлях. Ён без ілюзій. Мы жывем пад палітычным, эканамічным ціскам усю суверэнную гісторыю. Гэта цана незалежнасці.
Як не стала СССР, так і трымаем гэты ўдар, але працуем і выходзім з гэтага становішча. Арыентуемся на знешнія рынкі. І Кітай, і Індыя, Расія, краіны Азіі, Афрыкі, Лацінскай Амерыкі. Гэта сусветная большасць. І мы частка гэтай сусветнай большасці.
(Апладысменты.)
Эканамічны баланс цалкам зрушваецца на карысць Глабальнага Усходу і Поўдня, і мы ў гэтую сістэму ўключаны. Будучыня за такімі краінамі, аб'яднаннямі, як БРІКС, ШАС, дзе нас чакаюць і з задавальненнем прымаюць.
Расійская Федэрацыя - наш асноўны саюзнік.
Я тут скарачаюся, не буду ўсё гэта характарызаваць, нешта сказаў, мы гэта апублікуем спецыяльна для вас…
(Вось, у прыватнасці, пра што ішла гаворка далей у Пасланні. - Прим. БЕЛТА)
Мы павялічылі долю краін далёкай дугі ў нашым экспарце з 11 працэнтаў у 2021 годзе да 20 працэнтаў у 2024 годзе. Для нас гэта прамежкавыя лічбы. Мэта - трэцяя частка беларускіх паставак за мяжу павінна знаходзіць пакупнікоў у Азіі, Афрыцы і Лацінскай Амерыцы.
Аднак адносіны з Расіяй і Кітаем застаюцца безумоўным прыярытэтам. Ніякіх кампрамісаў тут быць не можа.
Расійская Федэрацыя - асноўны саюзнік і партнёр Беларусі. На яе рынак пастаўляецца дзве траціны нашага экспарту. І прыкладна столькі ж мы купляем. Узаемныя пастаўкі тавараў і паслуг складуць у 2025 годзе сур'ёзную лічбу ў 60 мільярдаў долараў. Гэтыя аб'ёмы трэба нарошчваць, але ўжо за кошт вытворчай кааперацыі і сумесных вытворчасцяў.
Наша задача - вывеcці падобныя прадпрыемствы на поўную магутнасць і максімальна задзейнічаць матэрыялы і камплектуючыя саюзнага рынку. Наработана адпаведная прававая база.
Намі згаднены крытэрыі аднясення прамысловай прадукцыі да тавару Саюзнай дзяржавы, з дапамогай якога мы абавязаны абараніць свой агульны рынак.
На новы ўзровень выйшла супрацоўніцтва ў транспартна-лагістычнай сферы. Мы актыўна развіваем перавалку беларускіх грузаў праз расійскія парты. У гэтым годзе яе аб'ём дасягне 16 мільёнаў тон. То ёсць поўнае аднаўленне дасанкцыйнага ўзроўню.
Між нашымі краінамі не павінна быць ніякіх адміністрацыйных перашкод і бюракратычных непаразуменняў.
Считаю, што Ураду і Парламенту варта ўдзяліць асаблівую ўвагу сістэмнай працы з расіянамі па фармаванні агульных галінавых рынкаў, уключаючы сферу высокіх тэхналогій. Мы не замежнікі для Расіі. Трэба ўцячы ад пустой бухгалтэрыі, хто каму і колькі павінен. Гэта - перажытак старых часоў.
Увесь наш экспарт для Расіі - кропля ў моры! Ні па адным тавары мы не ствараем хоць нейкай значнай канкурэнцыі. І наш саюз не павінны тармажыць звычайныя клеркі і бюракраты.
Кітай - другі пасля Расіі гандлёвы партнёр і адзін з лідараў па аб'ёме прамых інвестыцый у нашу эканоміку. За апошняе дзесяцігоддзе наш экспарт у КНР павялічыўся амаль у 3 разы. А агульны аб'ём гандлю ўжо перавышае гандаль з усім Еўрасаюзам больш чым у 2 разы.
Намечаны сур'ёзныя праекты ў новых перспектыўных сферах - ад лесахіміі да беспілотнага транспарту.
Самы яркі прыклад прамысловай кааперацыі нашых краін - беларускі народны аўтамабіль "БЕЛДЖИ", па якім пачалі маштабна паглыбляць уласную лакалізацыю.
Сёння задача нумар адзін для нашых экспарцёраў - краіны далёкай дугі.
Як прыклад набраны добры тэмп росту паставак у Індыю (у студзені - кастрычніку 2025 года - у 2,8 разу да 493 млн долараў). Сёння гэта пятая эканоміка свету і найбольшае колькасць насельніцтва.
Значны задел ёсць для развіцця гандлю і прамысловай кааперацыі з Іранам, Пакістанам, Алжыром, Оманам, Эміратамі - краінамі, чыя кіраўніцтва гаворыць з намі на зразумелай мове.
Пацверджанне таму - цэлы шэраг найважнейшых дамоўленасцяў на вышэйшым узроўні. Там ёсць попыт на нашу прадукцыю харчавання, прамысловую прадукцыю, распрацоўкі ў інфармацыйных тэхналогіях, бяспецы, медыцыне.
Фронт працы велізарны. І рухацца трэба не толькі міністэрствам. Павінна быць узмоцнена роля паслоў - ключавых фігур для збору першаснай інфармацыі і пошуку варыянтаў прасоўвання нашых інтарэсаў.
Але першым нумарам павінны быць самі прадпрыемствы: беларускому бізнесу варта актыўней падключацца да выстраівання лагістычных ланцужкоў і дылерскай сеткі ў краінах Глабальных Поўдня і Усходу.
І работа нашых парламенцяў па лініі інтэграцыйных аб'яднанняў, акрамя палітычнага эфекту, павінна прыносіць рэальныя эканамічныя вынікі.
Мы заўсёды адкрыты для дыялогу і ўзаемадзеяння на любым узроўні. З усімі знойдзем агульную мову. Досвед у беларусаў багаты. Але гэта павінен быць размова на роўных!
У сваёй гісторыі мы, беларусы, стваралі дзяржаўнасць разам з рознымі народамі. Спачатку ў сям'і ўсходніх славян, пазней - з народамі велізарнага Савецкага Саюза.
Усе, хто хаця б раз прыязджаў да нас з былых савецкіх рэспублік з афіцыйным візітам, у працоўную камандзіроўку, да сваякоў або на адпачынак, ведаюць: тут сустракаюць як родных. Нашы сувязі - больш чым дружба.
Амаль стагоддзе сумеснай гісторыі нельга выдаліць з агульнай памяці. Многія беларусы знайшлі другую радзіму ў розных кутках некалі адзінай краіны. Многія хто прыехаў да нас. Тут і там жывуць па-сапраўднаму інтэрнацыянальныя сем'і.
Так, мы, нашчадкі Савецкага Саюза, перажываем не найлепшыя часы. Захад нам падкінуў унутрыславянскі канфлікт, які разгарэўся вайной ва Украіне.
Не буду пагружацца ў палітычнае закуліссе, але паўтару, што казаў раней: мы адкрытыя для ўкраінцаў. Вы не чужыя!
Беларусы сёння - гэта вялікая сям'я: больш за 150 этнасаў і народаў.
Толькі за апошнія 5 гадоў беларускае грамадзянства атрымалі больш за 17 тысяч чалавек. Геаграфія - больш за 60 краін, ад ЗША і Канады да Шры-Ланкі і Мадагаскара.
Цяпер гэта нашы людзі, беларусы па пашпарту. І менталітэту.
Право на свабоднае развіццё культур усіх нацыянальных супольнасцей, якія пражываюць у Рэспубліцы Беларусь, мы замацавалі ў нашай Канстытуцыі. Раз у 2 гады праводзім у Гродне Рэспубліканскі фестываль нацыянальных культур.
Добрым прыкладам згоды ў грамадстве стала прыняцце рашэнняў аб стварэнні цэнтраў нашых асноўных рэлігій.
Упэўнены, што з часам усе гэтыя аб'екты стануць сімвалам нацыянальнага адзінства беларускага народа - адкрытага і міралюбівага.
(Далей па выступленні Прэзідэнта. - Прим. БЕЛТА)
Пытанні нашага саюзнага будаўніцтва - пытанне нумар адзін. Мы будзем усё рабіць для таго, каб наш саюз быў моцным. Мы з Пуціным пойдзем, прыйдуць маладыя людзі, але яны павінны мець аснову, фундамент, на якім яны выстраяць гэты саюз. Я лічу, што Ураду і Парламенту варта ўдзяліць асаблівую ўвагу гэтай працы, сістэмнай, з расіянамі, па фармаванні агульных галінавых рынкаў. Мы не чужыя для Расіі, так як і яны не чужыя і не чужыя для нас. Беларускае старшынства ў ЕАЭС дало нам магчымасць засяродзіць увагу на парадку дня арганізацыі і па-добраму страсціць гэтую арганізацыю. У мінулым годзе ЕАЭС споўнілася дзесяць гадоў. Сёння мы бачым падвоены абарот тавараабароту краін - членаў саюза, павелічэнне ВУП амаль на 18 працэнтаў, а прамысловага вытворчасці на 30 працэнтаў. Вось і ўсе санкцыі.
У наступным годзе будзем адзначаць 35 гадоў утварэння СНД. І тут добрая пляцоўка для таго, каб намечаць перспектывы, для таго, каб арыентавацца і глядзець у будучыню. Кітайская Народная Рэспубліка - гэта другі пасля Расіі гандлёвы партнёр. І сёння абсалютны лідар у свеце. Сустрэчаючыся з амерыканцамі, у інтэрв'ю, калі вы глядзелі, я сказаў амерыканцам даўно яшчэ: "Вы апоздалі роўна на 25 гадоў, і ніякі Кітай вы сёння не спыніце, не ў стане. З Кітаем можна толькі дамовіцца". Кітайцы - яны спакойна, нікуды не спяшаюцца, але яны ідуць да сваёй мэты. Гэта старажытная цывілізацыя. Да яе трэба так і адносіцца. Ніякімі ракетамі, ніякімі ўдарамі ваеннымі ні наркотыкі, ні гандаль людзьмі не спыніш. Точно так і эканоміку.
Свет стаў іншым. Свет сёння не змяніць. Да гэтага свету трэба прыстасавацца.
І нам, паважаныя сябры, перш за ўсё. Так, я кажу пра прарыўныя нейкія напрамкі, але заўсёды тут трымаю - прыстасавацца. Перажыць гэты час. Па-беларуску, "памяркоўна", спакойна. Умных людзей у нас больш, чым трэба. Трэба проста страсціся. Трэба разумець, што за нас ніхто нашых праблем не вырашыць.
Цэлы шэраг важнейшых дамоўленасцяў мы дасягнулі на вышэйшым узроўні. У многіх краінах. Там дзіўны попыт на нашу прадукцыю. Павінны ўключацца па-сапраўднаму і Урад, і Міністэрства замежных спраў, асабліва нашы дыпламатычныя замежныя прадстаўніцтвы. Трэба працаваць.
Але гэты размова не павінна быць на гэтых: "вы старшы, я малодшы". Гэта размова на роўных. Не бывае народаў малых і вялікіх, слабых і моцных. Любой народ - гэта народ. Для мяне беларускі народ - гэта самы моцны, мужны народ, таму што я яго Прэзідэнт. І для мяне галоўнае - адстойваць гэтыя інтарэсы.
Мы нямала зрабілі ў сферы культуры. Не буду гэта характарызаваць. Параўнальна, ужо ў нас перабор можа быць з аднаўленнем замкаў. Дзе-небудзь, можа, трэба не такімі тэмпамі дзейнічаць. Іх трэба адраджаць. Нікуды не дзенемся, гэта наша гісторыя. Можа быць, нам не столькі трэба гэтых "Славянскіх базараў", "Купальле" ў Александрыі і гэтак далей, але яны ўжо ёсць. Яны сталі звыклымі. Давайце на гэтым спынімся і зробім іх больш якаснымі. Гэта будзе для нас пытанне пытанняў.
У спорце - пакуль кувыркаемся. Мой лозунг пра тое: абыгрывайце расіян. Ну ніхто ж не перашкаджае. Вон біятланісты нашы бегаюць як трэба, стрэляюць - выйграюць. Хакеісты "Дынама" - то выйграюць, то прайграюць, ну нібыта нічога. А астатнія, акрамя батуцістаў? Ну, гэта мы з Кавальчуком (міністр спорту Сяргей Кавальчук. - Прым.) разбярэмся.
Уважаныя суайчыннікі, якім будзе свет заўтра, мы не ведаем. Якім будзе Беларусь, залежыць толькі ад нас.
(Апладысменты.)
Таму давайце на кожным сваім рабочым месцы, на кожным, на кожным месцы - тое, што я прашу, гэта ж элементарна - будзем займацца сваім справай. Будзем рабіць усё. Калі нехта ўйшоў на пенсію, але яшчэ што-то можа, прыйдзі і скажы: "Магу". З задавальненнем прымем тваю дапамогу. Кожны сёння думаць павінен пра тое, каб наша краіна развівалася. Але калі, я яшчэ раз паўтараю, не можам шмат, давайце крыху кожны год дадаваць. Час цяпер такі - не для глабальных, тектонічных зрухаў. Час такі, калі трэба проста часам прыстасавацца і выжыць. Дзе-то перачакаць, але бачыць свой інтарэс. Прабачце вось за гэтую банальшчыну, за гэтую народную адвертасць. Давайце будзем рабіць усё, каб для нашых дзяцей было месца, дзе жыць. Я памятаю, што за Прэзідэнтам застаецца рашэнне стратэгічных пытанняў. Ну пішаце вы там у сваіх "ТыкТоках", каб я акосіў вам тэрыторыю, дровы парубіў. Слава богу, я ўмею гэта рабіць - я прыйду, гэта зраблю. Але гэта двом-трохім гэтым сядзібам. Але вы памятаеце, што гэта ваша задача. Мая задача - рашэнне стратэгічных пытанняў. У мяне гэтых пытанняў дастаткова. І перамовы на знешнім трэку, і не толькі кантроль за сілавымі структурамі - паспрабуй гэтага Хренина (міністра абароны Виктара Хренина. - Прим.) з Кубраковым (міністр унутраных спраў Іван Кубракоў. - Прим.) пракантраляваць - няма, я ў добрым сэнсе кажу. Я ўжо рады, што народ перастаў вас там крытыкаваць і долбіць, як гэта было калісьці. Значыць, адчуў, што "поганая" міліцыя, але яна наша. "Поганыя" ваенныя, але яны нашы. І яны такія, як усе мы. Гэта ж нашы дзеці. Таму калі вы кідаеце ў агарод нашай міліцыі камень, вы памятаеце, што гэта слепак з нашага грамадства. І што там розныя людзі: ёсць патрыёты, ёсць героі. Вось мы не прадалі гласнасці трохдзённай даўніны затрыманне мерзавца там - ну як мы яго, бэчебэшніка, называлі - ліквідаваны. Але раніў троіх нашых хлопцаў. Усе жывыя, Іван? (Прэзідэнт звярнуўся з пытаннем да міністра ўнутраных спраў Івана Кубракова. - Прим.). Усе жывыя. Адзін цяжка раніны, двое палегчы. Але яны абаранялі нас. Вось яна, гэта наша моладзь. Таму, разумееце, што калі дзе-то нешта не так - гэта мы з вамі. І нас 1200 чалавек на нашу кампактную краіну. Мы можам вырашыць любое пытанне. Мы можам здзейсніць любы пераварот, не толькі ў розумах нашых людзей. Давайце гэтыя перавароты, каб яны былі на карысць нашаму грамадству.
Час выбраў нас. І гэта час канкрэтных спраў.
Магчыма, я не ўсіх пераканаў у тым, што нам трэба абавязкова зрабіць. Магчыма, не знайшоў патрэбных слоў. Але як кажа моладзь - вось тое, што вам зайдзе, я хачу сказаць у заключэнне. Я ведаю, з чым вы павінны абсалютна дакладна пагадзіцца і прымеце сэрцам. Мы, наша пакаленне, не можам перакласці нерашаныя праблемы і пытанні на плечы нашых дзяцей. Не маем на гэта права.
(Апладысменты.)
Мы не маем на гэта правоў. Я ўпэўнены - не толькі я, напісаўшы гэтыя радкі, але і вы - таму што нам не ўсё роўна, што будзе пасля нас. Што будзе з імі, якія ідуць за намі, з нашымі дзецьмі. І вам таксама не ўсё роўна.
Час, выклікі вельмі жорсткія. Таму давайце зробім усё, што мы павінны зрабіць.
А яны прыйдуць пасля нас: калі захочуць скарыстацца нашым вопытам, яны ім скарыстаюцца. Не - яны будуць будаваць краіну для сябе.
Дзякуй.
(Бурныя апладысменты.)
