Чаму рана ставіць крыж на сельскай гаспадарцы Віцебскай вобласці? Вялікае інтэрв’ю з Сяргеем Левковічам
Чаму ў адных гаспадарках рэкордныя намалоты, надоі і прыросты, а іншыя хранічна проседаюць? Па якой прычыне да праблемы падзення жывёлы падключаюцца сілавікі? Праўда, што на вёсцы плацяць капейкі і моладзі нецікава галіна АПК? Дзе шукаць кваліфікаваныя кадры для жывёлагадоўлі?
Аб рэарганізацыі сельгаспрадпрыемстваў, антыкрызіснай дарожнай карце для аграрыяў Віцебшчыны, будаўніцтве палацаў для кароў, скандальных роліках у сацыяльных сетках і крытыцы ў TikTok, а таксама пра тое, ці сапраўды на сельскай гаспадарцы паўночнага рэгіёна пара ставіць крыж, у праекце «Ад галоўнага рэдактара» разбіраемся з першым намеснікам старшыні аблвыканкама Сяргеем Левковічам.
У адным інфармацыйным патоку сёння цалкам ужываюцца боі за ўраджай, сумленныя і працавітыя работнікі вёскі, самаадданыя героі, гадамі працуючыя ад зары да змяркання, араматныя караваі і парное малако экстра-сортам, а побач з усім гэтым гучныя крымінальныя справы за халатнасць, бязгаспадарчасць, падзенне жывёлы, справядлівая крытыка ад Прэзідэнта і заўвагі «экспертаў» з TikTok, якія імкнуцца пры выпадку зняць па «доброте душэўнай» або хайпа ради «няшчасную бурэнку ў жахлівых умовах». Так як жа на самой справе абстаяць справы ў сферы АПК на Віцебшчыне?
20 дзён вырашаюць, але не ўсё
– Істарычна Віцебская вобласць мае найменшую шчыльнасць насельніцтва ў краіне. Акрамя гэтага, у паўночным рэгіёне нашай краіны адны з самых нізкаплодародных зямель. На 20 дзён вегетацыйны перыяд карацейшы, чым у паўднёвых абласцях. Гэтыя 20 дзён шмат што вырашаюць на самой справе. І гэта не проста словы, а сярэднія паказчыкі, даказаныя спецыялістамі, – фіксуе базу, якая задае ўмовы працы цэлай галіны ў рэгіёне, Сяргей Левковіч.
Але «метеазалежнасць» для аграрыяў хоць і значная, але далёка не самая прыярытэтная праблема. Значна больш увагі і намаганняў патрабуе пытанне забяспечанасці сельскагаспадарчай галіны кадрамі.
– Я не магу сказаць, што ўсё так крытычна з кадрамі, ёсць шляхі рашэння і гэтай праблемы. На вёсцы пры належным падыходзе могуць працаваць і гарадское насельніцтва, і жыхары райцэнтраў. Людзей трэба прыцягваць у сельскую гаспадарку, але неабходна стварыць ім умовы. Сёння ўжо не тое час, калі жывёлаводы даілі ў бочкі на лінейных установках старых ферм, а асноўным сродкам механізацыі была конь, – падкрэслівае Сяргей Викторович. – Сучасны аграрый павінен мець выходныя, годную заработную плату. Так, ад масавых сезонных работ падчас сяўбы або ўборкі мы нікуды не ўйдзем. У гэты перыяд патрабуюцца максімальная канцэнтрацыя і самааддача ўсіх, і ў першую чаргу механізатараў. Але нават пры гэтых няпростых умовах кіраўнікі сельгасарганізацый павінны ўлічваць пажаданні чалавека. Гэта ўжо прамысловы падыход да арганізацыі працы: у кожнага свой акрэслены ўчастак, аб'ём і напрамак працы, гэта датычыцца ветврача, зоатэхніка, агранома.
Страта страт?
Захаванасць жывёлы – адна з самых балючых тэм для жывёлагадоўлі. І не толькі на Віцебшчыне. Паведамленні аб гібелі жывёл, асабліва ў вялікіх маштабах, выклікаюць рэзананс у грамадстве, абурэнне і недаўменне. Чаму так адбываецца і хто вінаваты? Сяргей Левковіч упэўнены, што важна змагацца за жыццё кожнага цяляці і неабходна пераламаць сітуацыю, калі нормай лічыцца хаваць страты ў пагалоўі буйной рагатай жывёлы.
– Не проста так гэтую тэму на кантролі трымае кіраўнік дзяржавы. Тут не толькі пра любоў да жывёл ідзе гаворка. Гэта наша эканоміка, наша дабрабыт. Гэтай праблемай заняты і ў урадзе. Відавочна, што асаблівай увагі патрабуе менавіта ветэрынарная служба, і не толькі ў захаванасці, але і іншых якасных паказчыках жывёлагадоўлі. За буйной рагатай жывёлай будучыня сельскай гаспадаркі. У нас у рэгіёне не так шмат вузкаспецыялізаваных сельгаспрадпрыемстваў, якія вырошчваюць птушку, свінняў. А малочным жывёлагадоўляй у вобласці займаецца больш за 160 гаспадарак. І ўсе яны розныя па фінансава-эканамічных паказчыках, якія ў канчатковым выніку адлюстроўваюцца на зарплаце работнікаў. Няма захаванасці – няма даходу. У гэтым усё хаваецца, – адзначыў першы намеснік, падкрэсліўшы, што, на жаль, у некаторых кіраўнікоў гадамі складалася практыка замаўчвання гібелі жывёл, і гэта ўвайшло ў сістэму. І цяпер у тым ліку з удзелам праваахоўных органаў гэтую праблему выводзяць на паверхню, хоць гэта не ўсім падабаецца.
– Ніхто не хоча зрабіць горш. Чым хутчэй мы, аграрыі, зразумеем, што захаванасцю пагалоўя трэба займацца прадметна: цяляці неабходны пэўныя ўмовы, граматны догляд, кармленне, вакцынацыя ад хвароб, калі трэба, лячэнне, тым хутчэй пераадолеем гэты няпросты момант, – звярнуў увагу Сяргей Левковіч, дадаўшы, што аснова ў гэтым працэсе – людзі, якія глядзяць за цялятамі. Ён расказаў, што ў гэтым напрамку вядзецца сур'ёзная работа.
– Мы бачым кожнага аператара, які займаецца вырошчваннем маленькіх цялят. Знаем узровень яго зарплаты, патрабуем гэтым людзям забяспечыць годны заробак. Гэта нялёгкая праца, кожнае цяля патрабуе індывідуальнага падыходу. Пры гэтым фізічныя магчымасці нават пры вялікім жаданні, адказнасці і разуменні, што трэба рабіць, не безмежныя. У гэтай сувязі адсочваем нагрузку па кожнай асобе і колькасць галоў, якое па сілах абслугоўваць, – адзначыў кіраўнік сельгасгаліны Віцебшчыны, зрабіўшы акцэнт на тым, што ўмовы ўтрымання цялят паступова паляпшаюцца. Праводзіцца рэканструкцыя старых памяшканняў, будуюцца новыя малочнатаварныя комплексы (МТК), прафілакторыі, набываюцца індывідуальныя домікі для ўтрымання маладняку. Прынята рашэнне аблвыканкама аб закупцы вакцын для КРС за кошт бюджэтных сродкаў, вядзецца работа па стварэнні звёнаў па вакцынацыі жывёл на базе ветэрынарных станцый і нашых малочназаводаў. Ажыццяўляецца кантроль прымянення вакцын і расходавання ветпрэпаратаў.
Рэцэпт выхаду на стабільную і безубыточную працу, упэўнены Сяргей Левковіч, не патрабуе сверхтэхналогій і суперскладных рашэнняў. Каб мець пазітыўныя вынікі ў жывёлагадоўлі, неабходна забяспечыць прадуктыўнасць дойнага статка не менш за 16 кг на карову, сярэднесуточныя прыросты на ўзроўні 700 г
у кожнай гаспадарцы, павысіць дысцыпліну, сачыць за выкананнем мінімальных патрабаванняў тэхналогій утрымання і кармлення буйной рагатай жывёлы.
Аграрны экшн
Пра сучасную ўборку на Віцебшчыне цалкам можна зняць поўнаметражны фільм. Аб сумленным і самаадданым труде, людзях, якія па-сапраўднаму любяць сваю справу і нацэлены на вынік, аб узаемавыручцы і падтрымцы, уменні знаходзіць выход з самой складанай сітуацыі. Пры гэтым спецэфекты і асноўныя павароты сюжэту забяспечвае нябесная канцылярыя.
– У бягучым годзе ў нас складаліся як ніколі экстрэмальныя ўмовы. Погода проста не дае нам хутка і якасна ўбіраць ураджай. Асноўны тып глебаў на Віцебшчыне – суглінкавыя, яны затрымліваюць вільгаць, тэхніка літаральна вязне. Камбайны з-за пераўвільготненых глебаў могуць некалькі разоў заходзіць на адно і тое ж поле. Вярнуцца да праблемных участкаў можна толькі праз некалькі добрых дзён. Добра сябе ў такіх умовах зарэкамендавала тэхніка на гусенічным хаду, але і гэта не панацея. У гэтым сезоне на жніве паўсюдна задзейнічаны энерганасычаныя трактары, каб пры неабходнасці забяспечыць буксоўку зернеўборачных камбайнаў. Стрымлівае і тое, што машыны на адвозцы зерня не могуць перамяшчацца па полі. Каб выгрузіць бункеры, да іх падганяюць трактары або камбайн выязджае да грузавіка. Усё гэта, адпаведна, цягне за сабой выдаткі: часу, паліва, чалавечых рэсурсаў, – тлумачыць эксперт, дадаючы, што ў такі складаны перыяд работнікі вёскі паказваюць сябе выдатнай камандай, якая не здаецца, нягледзячы ні на што, і дасягае вынікаў, з поўнай аддачай працуюць і спецыялісты, прыцягнутыя з іншых прадпрыемстваў.
Робіцца ўсё, каб сабраць кожнае зерня, ідзе сапраўдная бітва за ўраджай. Нельга не адзначыць самаадданую працу аграрыяў, галоўныя словы падзякі і заслужаныя ўзнагароды будуць ужо па выніках кампаніі. Зараз уборка ў завяршальнай стадыі. Убрана практычна 90 % плошчаў.
Еднасць і ўзаемавыручка ў жніве на Віцебшчыне адчуваюцца як ніколі. Нашым аграрыям на дапамогу прыходзяць калегі з іншых рэгіёнаў краіны. Каб паскорыць тэмпы ўборкі, да без малога тысячы ўласных камбайнаў з Міншчыны, Гродзеншчыны і Магілёўшчыны перабросілі яшчэ палову сотні адзінак тэхнікі.
– Ураджай сфармаваны непоганы. Намолот азімага рапсу склаў 92,4 тысячы тон, з улікам яравога – 104 тысячы тон адзнака па валавому збору гэтай культуры. На завяршальнай стадыі знаходзіцца выкананне дзяржаўнага замовы. Ураджайнасць зернавых – амаль 32 ц/га,
што на 9 ц вышэй узроўню мінулага года – адзначыў Сяргей Левковіч.
Антыкрызісная карта
Сяргей Левковіч адзначае, што на Віцебшчыне шмат толкавых кіраўнікоў, перспектыўных аграменеджараў, з якімі плануецца далейшае развіццё галіны. Яны амбіцыйныя, хочуць не проста працаваць, але і дасягаць вынікаў. Практычна з усімі кіраўнікамі сельгаспрадпрыемстваў вобласці ён знаёмы асабіста, мае ўяўленне аб патэнцыяле і перспектывах узначальваемых імі прадпрыемстваў. У доказ сваіх слоў паказвае ўвесістую папку – своеасаблівую антыкрызісную карту АПК паўночнага рэгіёна. Аналітыка сабрана па кожным раёне, сельгаспрадпрыемстве, дзе лідары або пункты росту (цяпер гэта не абавязкова фінансава паспяховыя прадпрыемствы) адзначаны зялёным. У чырвонай зоне тыя, у каго перспектывы туманыя, і іх шлях аздараўлення – рэарганізацыя.
– Перафарматаванне і рэарганізацыя сельгасарганізацый немінучыя. Могу сказаць, што змены чакаюць цэлы шэраг гаспадарак. Для кожнага такога сельгаспрадпрыемства ўжо выраблены механізмы далейшага існавання. У прыярытэтным парадку мы разглядаем варыянты далучэння да больш моцных. Але тут вельмі тонкая грань, такі працэс не можа праходзіць спантанна. Дэталёва і досконала ўсё вывучаем перад рэарганізацыяй, каб не пагоршыць становішча і не страціць моцнае гаспадарства. Працуючы кропкава. Гаспадарствы-інтэгратары падтрымліваем. Перш за ўсё пакупкай новай сельгас тэхнікі, будаўніцтвам новых МТК, падтрымкай у арганізацыі сяўбовых кампаній вясной і восенню, паліва і мінеральнымі ўгнаеннямі, – патлумачыў Сяргей Левковіч, дадаўшы, што вывучаюцца варыянты для ўсіх такіх інвестгаспадарстваў, у якія мэтазгодна ўкладацца. Па кожным збіраюць і аналізуюць інфармацыю, колькі ёсць ферм, колькі комплексаў плануюць пабудаваць, на якую прадуктыўнасць выйсці, зыходзячы з існуючых кампетэнцый. Такая антыкрызісная карта не догма – усё можа змяняцца, і калі ў бліжэйшы час прадпрыемства выйдзе з чырвонай зоны, то для яго будуць шукаць іншыя сцэнары развіцця.
– Важна разумець, што рэарганізацыя сельгаспрадпрыемства – гэта не яго ліквідацыя. Асноўныя мэты – захаваць калектыў, маштабаваць і аптымізаваць вытворчасць, палепшыць фінансавае дабрабыт як адстаючых, так і гаспадарстваў-інтэгратараў. І ў гэтым справе без падтрымкі, абнаўлення матэрыяльна-тэхнічнай базы гаварыць аб развіцці і перспектывах аграпрамысловага комплексу паўночнага рэгіёна краіны немагчыма, – падкрэсліў эксперт.
Калі АПК стане галінай для самарэалізацыі
Ключавую ролю ў аграрным сектары, упэўнены Сяргей Викторович, адыгрывае непасрэдна кіраўнік сельгаспрадпрыемства.
– На ім велізарная адказнасць, з яго вельмі высокі попыт з усіх бакоў: ад калектыву да кіраўнікоў розных узроўняў. Асобна для мяне гэтая катэгорыя работнікаў сельскай гаспадаркі – прыярытэт. Таму толкавы кіраўнік гаспадаркі ў вобласці заўсёды будзе падтрыманы ва ўсіх адносінах.
Першы намеснік старшыні аблвыканкама расказаў, што многія кіраўнікі на месцах прывыклі спадзявацца на кадры. Маўляў, працэсы на фермах тэхналагічна наладжаны, зарплату гатовы плаціць добрую, а людзей – спецыялістаў – няма. Але чаму тады адзін кіраўнік знайшоў сабе ў каманду адразу шэсць ветэрынарных лекараў, а другі праблемы з надоямі і захаванасцю жывёлы тлумачыць адсутнасцю ветврача, пры гэтым за шэсць гадоў сваёй працы не змог хаця б аднаго спецыяліста прыцягнуць і матываваць застацца на прадпрыемстве?
Сяргей Левковіч не адмаўляе, што праблема са спецыялістамі сапраўды існуе. Усё час патрэбны граматныя зоатэхнікі, ветэрынара, аграномы.
– Па кадраваму забеспячэнню галіны ставяцца прынцыповыя задачы. У Віцебскай вобласці, дзе адно з самых лепшых у краіне вышэйшых навучальных устаноў – акадэмія ветэрынарнай медыцыны, апраўдвацца выключна недахопам кадраў проста недапушчальна. У нас вялікая колькасць кваліфікаваных спецыялістаў, – лічыць першы намеснік і расказвае, што пэўныя зрухі ў гэтым напрамку ўжо ёсць.
– Трэба кропкава адрабатываць гэтае пытанне. У кожным раёне ёсць спецыялісты з вышэйшай ветэрынарнай адукацыяй, якія, напрыклад, працуюць на будаўніцтве, у жыллёва-камунальнай гаспадарцы, гандлі і іншых галінах. Нават калі два або тры чалавекі з іх зноў вернуцца працаваць па спецыяльнасці на сельгаспрадпрыемства, гэта ўжо добры вынік. Ёсць прыклады, калі паслугі па ветэрынарыі спецыялісты аказваюць па дагаворы падряда. Не рэдкасць сёння, калі ў аграрную галіна прыходзяць, папрацаваўшы ў гандлі, сацыяльнай сферы. Насільна мы нікого працаваць не прымусім, людзям патрэбны годныя ўмовы: зразумелы працоўны графік, выходныя, заработная плата – а гэта ўжо зона адказнасці кіраўніка сельгаспрадпрыемства, якую, на жаль, не ўсе да канца разумеюць.
У першую чаргу ад самога кіраўніка залежыць склад і якасць яго каманды, наколькі ён змог прыцягнуць у арганізацыю моладзь, заматываваць (і не толькі фінансава), натхніць, калі трэба. Крытэрыі эфектыўнасці працы аграрнага менеджара прапарцыянальныя колькасці выдадзеных ад гаспадарства мэтавых напрамкаў на вучобу і замацаванню маладых спецыялістаў пасля абавязковай адработкі.
– Галоўнае, каб у пачынаючага аграрыя было жаданне працаваць. Не сакрэт, што ўзровень падрыхтоўкі выпускнікоў розны, многаму іх трэба вучыцца, дзе-небудзь накіраваць, укласціся ў развіццё маладога чалавека, яго кампетэнцый, а часам дастаткова проста па-бацькоўску аднесціся. Бо акрамя ўмоў працы і фінансавай часткі важная складовая – паважлівае стаўленне да спецыялістаў і ўсіх работнікаў. Толькі тады сельская гаспадарка стане галінай для самарэалізацыі прафесіяналаў, – рэзюмуе Сяргей Викторович.
Будуем палацы і падбіваем клінья
Вялікі пласт работы прадстаяць па мадэрнізацыі памяшканняў для ўтрымання жывёлы. У цяперашні час маецца вялікая колькасць ферм, якія часта размешчаны на значнай адлегласці адна ад адной. Аб устарэлых «энках» (будынкі кароўнікаў у выглядзе літары «н») на нарадах і практычных семінарах кажа і Прэзідэнт, з лёгкай рукі якога сучасныя і тэхналагічныя комплексы ў прэсе пачалі называць палацамі. У абывацеля можа складацца ўражанне, што для эфектыўнага жывёлагадоўлі патрабуюцца амаль царскія ўмовы.
– У нас каля 410 ферм, частка з іх трэба проста знесці. Арганізаваць там працу ў адпаведнасці з сучаснымі патрабаваннямі практычна немагчыма. Таму ідзём па шляху новых формаў арганізацыі ўтрымання жывёлы. Будуем сучасныя малочнатаварныя комплексы. Уводзім новыя аб'екты. Ёсць канкрэтны пералік сельгасарганізацый, дзе вядзецца або запланавана гэтая работа. У гэтым годзе ўзводзіцца каля 14 малочнатаварных комплексаў, дзе ствараюцца неабходныя ўмовы для ўтрымання жывёл, – патлумачыў эксперт.
Новыя комплексы – гэта не панацея. Галоўнае – наколькі эфектыўна яны працуюць, якія спецыялісты там працуюць. Вынік залежыць ад канкрэтнага чалавека, яго кваліфікацыі, ведаў і жадання.
– Ужо ідзе павышэнне кампетэнцый, навучанне праводзяць на базе перадавых сельгаспрадпрыемстваў не толькі ў вобласці і краіне, але і за яе межамі, – адзначыў Сяргей Левковіч.
«Нерухомасць» для буйной рагатай жывёлы – толькі адзін элемент паспяховага і эканамічна выгаднага жывёлагадоўлі. Не варта забываць аб прафілактыцы і лячэнні захворванняў. Тут, дарэчы, Віцебшчыне пашанцавала: ёсць сур'ёзная навуковая школа ў акадэміі ветэрынарнай медыцыны і наладжана вытворчасць уласных ветпрэпаратаў на БелВітуніфарме. Але, як кажа сялянская мудрасць, малако ў каровы на языке. Ад рацыёну бурэнкаў у многім залежыць іх прадуктыўнасць. Забяспечыць сваімі сіламі паўнавартасны і збалансаваны рацыён у ўмовах рызыкоўнага, а ў кантэксце паўночнага рэгіёна крайняга рызыкоўнага земляробства – задача хоць і не з зоркавай, але патрабуе сур'ёзных намаганняў.
Выйсці на стабільны валавы аб'ём вытворчасці зернавых 1,1 млн тон не атрымліваецца. Штогод у нас адбываюцца розныя катаклізмы: то засуха, то залівае, то замаразкі пашкодзяць пасевы. А потым усё гэта і ўбраць без страт, калі тыднямі могуць ісці дажджы, той яшчэ квест. У такіх умовах аграрыям працаваць складана, але і тут рацыянальны падыход і граматная аналітыка дапамагаюць сарыентавацца і збалансіраваць сяўны клін. Сяргей Левковіч адзначыў, што акцэнт трэба рабіць на азімых зернавых (у асноўным пшаніца) і кукурузе. З яравымі зернавымі на Віцебшчыне «падружыцца» ўдаецца не ўсім, шмат што залежыць ад нябеснай канцылярыі, таму іх імкнуцца максімальна замяніць царыцай палёў.
– Я думаю, работа, якую зараз праводзім, павысіць эфектыўнасць і дасць станоўчыя вынікі ў сельскай гаспадарцы. У Віцебскай вобласці велізарныя рэзервы. Задача кожнага з нас – добрасумленна выконваць сваю працу. Нашы людзі ведаюць, што трэба рабіць. А рэалізаваць тое, што гарантована дасць вынік, – гэта мая задача, – рэзюмуе першы намеснік старшыні аблвыканкама.
P.S.
Здавалася б, пасля такога праграмнага разбора самых балючых пунктаў аграпрамысловага комплексу на Віцебшчыне можна было б ставіць кропку. Але напэўна знойдуцца чытачы і падпісчыкі, якія на ўсю гэтую рыторыку пачнуць успамінаць рэзанансныя ролікі аб няшчасных бурэнках на забытых усімі фермах, аб бедственным становішчы работнікаў сельгаспрадпрыемстваў, несправядлівым стаўленні і халатнасці кіраўніцтва. Аўдыторыя любіць такія кадры, яны набіраюць прыстойную колькасць праглядаў. Аўтары нашумелых сюжэтаў пераследуюць розныя мэты: каму-то патрэбны хайп і актыўнасць у каментарах, каму-то – помста былому або цяперашняму кіраўніку, для некаторых – крык душы.
Ці чапляе такая крытыка ў сацыяльных сетках і як на яе рэагаваць, мы таксама спыталі ў Сяргея Левковіча.
– Крытыка ў інфармацыйным прасторы была і будзе. Калі выкарыстоўваюць інтэрнэт для маніпуляцый і рашэння сваіх асабістых пытанняў – гэта адно. Але калі крытыка абгрунтаваная, выяўляе і паказвае праблемы, то як бы непрыемна яна ні была, ідзе на карысць. Калі па справе, то чапляе вельмі сур'ёзна. Нашы людзі паказваюць, што ў нас адбываецца. Адзіночныя факты не могуць не абураць. Я імкнуся глядзець у корань праблемы: што мы павінны зрабіць, каб у будучыні гэтага не дапускаць.