Пенсійнае забеспячэнне

• Пытанне - адказ

  Часта задаваныя пытанні па пенсійным забеспячэнні

  1Пры якіх умовах прызначаецца пенсія па ўзросце на агульных падставах? Які парадак звароту за прызначэннем пенсіі?

  АДКАЗ:Права на пенсію па ўзросту на агульных умовах маюць мужчыны пры агульным стажы не менш за 25 гадоў, жанчыны пры агульным стажы не менш за 20 гадоў па дасягненні ўстаноўленага пенсійнага ўзросту: мужчыны – 63 гады, жанчыны – 58 гадоў. Згодна з артыкулам 5 Закону Рэспублікі Беларусь ад 17 красавіка 1992 г. № 1596-XII «Аб пенсійным забеспячэнні» (далей – Закон) у 2025 годзе неабходны для прызначэння пенсіі па ўзросту страхавы стаж складае 20 гадоў. У адпаведнасці з заканадаўствам асобным катэгорыям грамадзян прызначэнне пенсіі ажыццяўляецца з паніжэннем устаноўленага пенсійнага ўзросту, а таксама для прызначэння пенсіі па ўзросту патрабуецца страхавы стаж 5 гадоў (бацькам/маці дзяцей-інвалідаў (інвалідаў з дзяцінства); шматдзетным маці, якія нарадзілі пяць і больш дзяцей; інвалідам з дзяцінства і інш.). Асобам, якія рэалізуюць права на пенсію ў 2025 годзе, заработак для разліку пенсіі вызначаецца за апошнія 30 гадоў бесперапыннага працоўнага стажу, але не больш за фактычна наяўны стаж. Зварот за пенсіяй ажыццяўляецца шляхам падачы заявы аб прызначэнні пенсіі ў ўпраўленне па працы, занятасці і сацыяльнай абароне па месцы жыхарства грамадзяніну, пацверджанаму рэгістрацыяй. Заява падаецца асабіста грамадзянін або праз прадстаўніка (работадаўца, арганізацыя, на кіраўніка якой законна накладзена выкананне абавязку апекуна або апекуна, законны прадстаўнік (бацька, маці, усыновіцель, удочарнік ці апякун, апекуна), давераная асоба). З 01.01.2025 тэрмін падачы заявы для прызначэння пенсіі зменены. Падаваць заяву на прызначэнне пенсіі можна як за месяц да яе, так і на працягу месяца пасля наступлення пенсійнага ўзросту. Пры гэтым пенсіі па ўзросту, за выслугу гадоў або сацыяльныя будуць прызначацца з дня ўзнікнення права на яе, калі зварот за гэтай пенсіяй наступіў не пазней за адзін месяц пасля ўзнікнення права на яе. Звяртаем увагу, у выпадку падачы заявы на пенсію пазней за адзін месяц з дня наступлення пенсійнага ўзросту пенсія будзе прызначацца з дня звароту за ёй, вызначанага ў адпаведнасці з часткай другой артыкула 80 Закону. Выплата пенсіі за мінулы час заканадаўствам не прадугледжана.

  2Якія перыяды засноўваюцца ў страхавы стаж для прызначэння пенсіі?

  Адказ:У адпаведнасці з артыкулам 51 Закона Рэспублікі Беларусь «Аб пенсійным забеспячэнні» ў страхавы стаж улічваюцца перыяды працы, прадпрымальніцкай, творчай і іншай дзейнасці пры ўмове, што на працягу гэтых перыядаў ажыццяўлялася аплата абавязковых страхавых узносаў у бюджэт Фонду сацыяльнай абароны насельніцтва Рэспублікі Беларусь згодна з заканадаўствам аб дзяржаўным сацыяльным страхаванні. У агульны стаж працы ўключаюцца і іншыя перыяды, прадугледжаныя артыкулам 51 Закона. Да іх адносяцца перыяды: ваеннай службы ў Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь да 01.01.2020; адпускі па догляду за дзіцем і па догляду за дзецьмі да дасягнення імі ўзросту 3 гадоў (не больш за 12 гадоў усяго); перыяд атрымання дапамогі па догляду працаздольнай асобай за інвалідом 1 групы або асобай, якая дасягнула 80‑га ўзросту, якая патрабуе гэтага догляду па заключэнню МРЭК; навучанне ў дзённай форме атрымання адукацыі; атрымліванне дапамогі па беспрацоўі, але не больш за шэсць месяцаў усяго; альтэрнатыўная служба.З 1 студзеня 2020 г. вайскоўцы, якія праходзяць срочную вайсковую службу, падлягаюць абавязковаму дзяржаўнаму сацыяльнаму страхаванню і таму перыяд службы засчытваецца як страхавы стаж).

  3Ці залічваецца ў працоўны стаж пры разліку пенсіі праца па дагавору падрад?

  АДКАЗ:У адпаведнасці з артыкулам 51 Закону Рэспублікі Беларусь «Аб пенсійным забеспячэнні» у працоўны час залічваецца праца (у тым ліку па дагаворы), у перыяд якой работнік падлягаў дзяржаўнаму сацыяльнаму страхаванню альбо выплачваў страхавыя ўзносы ў Фонд сацыяльнай абароны насельніцтва Рэспублікі Беларусь.

  4Якую пенсію можа быць прызначана грамадзяніну пры адсутнасці неабходнага страхавога стажу?

  АДКАЗ:У адпаведнасці з заканадаўствам асобным катэгорыям грамадзян прызначэнне пенсіі ажыццяўляецца са зніжэннем агульнапрынятага пенсійнага ўзросту, а таксама для прызначэння пенсіі па ўзросту патрабуецца страхавы стаж 5 гадоў (бацькі дзяцей-інвалідаў (інвалідаў з дзяцінства); шматдзетныя маці, якія нарадзілі пяць і больш дзяцей; інваліды з дзяцінства; і г.д.). Грамадзянам, якія не маюць права на працоўную пенсію па ўзросту ў сувязі з адсутнасцю патрабаванага страхавога стажу, не адносяцца да «льготных» катэгорый, можа быць прызначана: працоўная пенсія па ўзросту пры няпоўным страхавым стажы – калі ёсць страхавы стаж не менш за 10 гадоў, але менш патрабаванага – 20 гадоў пры дасягненні ўзросту жанчынамі – 60 гадоў і мужчынамі – 65 гадоў (памер пенсіі будзе залежаць ад наяўнага страхавога стажу); сацыяльная пенсія – калі страхавога стажу няма альбо ён менш за 10 гадоў, пры дасягненні ўзросту жанчынамі – 60 гадоў і мужчынамі – 65 гадоў (памер пенсіі будзе складаць 50% ад бюджэту пражывання мінімуму).

  5Якую інфармацыю можна даведацца з мабільнага прыкладання «ФСЗН»?

  АДКАЗ:З 1 лютага 2023 г. працуе мабільнае прыкладанне «ФСЗН». Гэта новы фармат інфармацыйнага ўзаемадзеяння Фонду сацыяльнай абароны насельніцтва Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь з грамадзянамі. Мабільнае прыкладанне дазваляе ў зручным для карыстальніка месцы і ў любы час атрымаць:

  • звесткі страхавога пасведчання (электронная версія страхавога пасведчання дзяржаўнага сацыяльнага страхавання);
  • інфармацыю пра перыяды працы па працоўным дагаворы ў канкрэтнага працадаўцы, у тым ліку пры прыёме на працу з 01.07.2019 у частцы назвы пасады супрацоўніка (прафесіі рабочага), падставы звальнення і іншыя звесткі, якія змяшчаюцца ў працоўнай кніжцы;
  • інфармацыю аб перыядах і суме начисленых выплат, начисленых і выплачаных абавязковых страхавых узносаў па канкрэтнаму працадаўцу, пачынаючы з 01.01.2003;
  • звесткі аб працягласці страхавога стажу з 1 студзеня 2003 г. і інш.

  Падрабязную інфармацыю пра мабільнае прыкладанне можна атрымаць на афіцыйным сайце Фонду сацыяльнай абароны насельніцтва Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь.

  6Ці прадугледжана пенсійным заканадаўствам магчымасць павелічэння пенсіі ў сувязі з яе неатрыманнем?

  АДКАЗ:Такая магчымасць прадугледжана заканадаўча (артыкул 23¹ Закону ад 17 красавіка 1992 г. № 1596-XII «Аб пенсійным забеспячэнні», Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 18 сакавіка 2012 г. №136). Пры пісьмовай адмове ад атрымання ўжо прызначанай пенсіі па ўзросту пасля дасягнення агульнапрынятага пенсійнага ўзросту пры наяўнасці стажу працы не менш за 20/25 гадоў (соответна ў жанчын і мужчын). За першы поўны год працы без атрымання пенсіі яна будзе павялічана на 6 адсоткаў заробку, які прымаецца для яе разліку, за другі – на 8 адсоткаў, за трэці – на 10 адсоткаў, за чацвёрты – на 12 адсоткаў, за пяты і кожны наступны год – на 14 адсоткаў. Калі праца без атрымання пенсіі менш поўнага года, то павелічэнне за кожныя поўныя два месяцы такой працы складае 1 адсотак заробку. Пры гэтым пенсія максімальным памерам (75 адсоткаў заробку) не абмяжоўваецца. У выніку за 5 гадоў працы без атрымання пенсіі яе памер павялічыцца ў 1,7–2 разы. Выбар – атрымліваць пенсію ў перыяд працы або не атрымліваць, каб яе павялічыць – за пенсіяра.

  7Хто можа быць удзельнікам праграмы добраахвотнага страхавання дадатковай назапашвальнай пенсіі з фінансавай падтрымкай дзяржавы і як у ёй прыняць удзел?

  АДКАЗ:З 1 кастрычніка 2022 г. у адпаведнасці з Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 27.09.2021 № 367 «Аб добраахвотным страхаванні дадатковай назапашвальнай пенсіі» (далей – Указ) уведзены дадатковы від пенсійнага страхавання – добраахвотнае страхаванне дадатковай назапашвальнай пенсіі з фінансавай падтрымкай дзяржавы. Указам ажыццяўленне добраахвотнага страхавання дадатковай назапашвальнай пенсіі даручана рэспубліканскаму ўнітарнаму страхаваму прадпрыемству «Стравіта». Удзельнікамі праграмы добраахвотнага страхавання дадатковай назапашвальнай пенсіі могуць быць працуючыя грамадзяне, за якіх выплачваюцца абавязковыя страхавыя ўзносы ў ФСЗН, пры гэтым іх узрост павінен быць для жанчын – маладзей 55 гадоў, для мужчын – 60 гадоў. Каб стаць удзельнікам праграмы добраахвотнага страхавання дадатковай назапашвальнай пенсіі, неабходна:

  • падаць заяўку ў РУСП «Стравіта» (можна онлайн на сайце)Не атрымалася атрымаць змест старонкі.) і заключыць дамову;
  • выбраць тарыф – ад 1 да 10%
  • вызначыць тэрмін, на працягу якога будуць ажыццяўляцца выплаты (5 або 10 гадоў);
  • паведаміць працадаўцу аб заключэнні дагавора (прадаставіць копію сведчання і заяву аб утрыманні страхавых узносаў).

  Дадатковую інфармацыю па гэтым відзе страхавання можна атрымаць на сайтах: РУСП «Стравита», Фонда сацыяльнай абароны насельніцтва Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь.

  8Як адбываецца пераразлік працоўных і мінімальных працоўных пенсій?

  АДКАЗ:Мінімальныя працоўныя і сацыяльныя пенсіі, а таксама іншыя выплаты, прывязаные да бюджэту пражывання мінімуму ў сярэднім на душу насельніцтва (далей – БПМ), пералічваюцца ў сувязі з зменай памеру БПМ. Бюджэт пражывання мінімуму, як правіла, пераглядаецца штоквартальна (з 1 лютага, 1 мая, 1 жніўня, 1 лістапада), адпаведна выконваюцца пералічэнні пенсій, выплачваемых у мінімальных памерах, сацыяльных пенсій, а таксама надбавак, павышэнняў і даплат. Пералічэнне працоўных пенсій выконваецца ў сувязі з ростам сярэдняй заработнай платы работнікаў у Рэспубліцы на падставе Указаў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь не радзей аднаго разу ў год у межах сродкаў бюджэту дзяржаўнага вонкабюджэтнага Фонду сацыяльнай абароны насельніцтва Рэспублікі Беларусь. Неабходна адзначыць, што павелічэнне памеру пенсіі ў кожнага пенсіяра індывідуальнае ў залежнасці ад працягласці стажу і заработку, улічаных пры вылічэнні яму пенсіі.

  9Пры звяртанні за прызначэннем пенсій, як улічваюцца ў стаж перыяды працы на тэрыторыі Украіны?

  АДКАЗ:16 жніўня 2025 г. у сілу ўступіў Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 14 жніўня 2025 г. № 307 «Аб прызначэнні пенсій асобным катэгорыям грамадзян за працу ва Украіне». Указам унесены змены з мэтай рэгулявання пытанняў пенсійнага забеспячэння за стаж працы грамадзян ва Украіне. Нормы Ўказа распаўсюджваюцца на ўсіх асоб, пастаянна пражываючых у Рэспубліцы (незалежна ад грамадзянства, часу прыезду з Украіны, працягласці пражывання на тэрыторыі Беларусі). Галоўная мэта Ўказа – фарміраванне прававых асноваў для ўключэння ў стаж перыядаў працы грамадзян ва Украіне з 01.01.1992 па 01.07.1998, страчаных у сувязі з денансацыяй Украінай міжнародных пагадненняў у галіне пенсійнага забеспячэння. У адпаведнасці з нормамі Ўказа перыяды працы ва Украіне з 01.01.1992 па 30.06.1998 засчытваюцца грамадзян у стаж (у тым ліку страхавы) на падставе запісаў у працоўнай кніжцы альбо іншых дакументаў, якія пацвярджаюць стаж (запыт дакументаў аб аплаце страхавых узносаў у Пенсійны фонд Украіны не патрабуецца). Гэтыя перыяды ўлічваюцца як для вызначэння права на пенсію, так і для вылічэння яе памеру. Пры гэтым заработак за гэтыя перыяды працы ва Украіне не ўлічваецца пры вылічэнні індывідуальнага каэфіцыента заработку (з выключэннем гэтага перыяду працы з перыяду, за які вызначаецца заработак). Пераразлік пенсій з прымяненнем нормаў Ўказа, прызначаных да ўступлення ў сілу Ўказа, выконваецца па заявіцельскім прынцыпе, па правілах артыкула 81 Закона Рэспублікі Беларусь «Аб пенсійным забеспячэнні», з 1‑га дня месяца, наступнага за датай звароту.^[1].

  10Я шматдзетная маці, якая выхавала 4‑х дзяцей. Працавала няўзнаём, каля 13 гадоў. Больш страхавога стажу не маю. Можа, ёсць якія‑небудзь льготы для такой катэгорыі шматдзетных маці? Пры дасягненні пенсійнага ўзросту ці змагу я пайсці на пенсію па ўзросту на агульных умовах?

  АДКАЗ:У адпаведнасці з Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 29 кастрычніка 2024 г. № 402 жанчынам, якія нарадзілі чатырох дзяцей і выхавалі іх да 8‑гадовага ўзросту, працоўная пенсія па ўзросту прызначаецца па дасягненні агульнапрынятага пенсійнага ўзросту – 58 гадоў, пры наяўнасці агульнага стажу не менш – 20 гадоў і страхавога стажу не менш – 5 гадоў.

  11Ці маюць права на пенсію па інваліднасці грамадзяне, якія пераехалі на пастаяннае жыхарства ў Рэспубліку Беларусь, калі група інваліднасці была ўстаноўлена на тэрыторыі дзяржавы, дзе раней пражываў грамадзянін?

  АДКАЗ:Грамадзянам Рэспублікі Беларусь, замежным грамадзянам і асобам без грамадзянства, пастаянна пражываючым на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь і з'яўляючыміся інвалідамі, прадастаўляюцца льготы і гарантыі, прадугледжаныя заканадаўствам Рэспублікі Беларусь аб сацыяльнай абароне інвалідаў. Згодна з артыкулам 8 Закону Рэспублікі Беларусь ад 11 лістапада 1991 г. № 1224-XІІ «Аб сацыяльнай абароне інвалідаў у Рэспубліцы Беларусь» прызнанне асобы інвалідом ажыццяўляецца медыка-рэабілітацыйнымі экспертнымі камісіямі (далей – МРЭК). У прыватнасці, МРЭК ўсталёўваюць факт наяўнасці інваліднасці, групу (ступень страты здароўя ў дзяцей), прычыну, дату наступлення і тэрмін інваліднасці, з вынясеннем заключэння па форме, зацверджанай Міністэрствам аховы здароўя Рэспублікі Беларусь. Асноў для прыняцця адпаведных рашэнняў па медыцынскім справкам (заключэнням) аб факце наяўнасці, прычыны, групы, даты наступлення і тэрміну інваліднасці, выдадзеным за межамі Рэспублікі Беларусь, няма. Улічваючы вышэйсказанае, для вырашэння пытання аб пенсійным забеспячэнні неабходна выдадзенае ў Рэспубліцы Беларусь у ўсталяваным парадку заключэнне МРЭК.

  12Я маці інваліда з дзяцінства 1 групы. Не маю страхавога стажу, бо спачатку аказвала догляд за дзіцем-інвалідом у ўзросце да 18 гадоў (СУЗ – 4). Зараз яму прызнана 1 група інваліднасці, і я аказваю догляд за ім. На якую пенсію я магу разлічваць у будучыні?

  АДКАЗ:У адпаведнасці з артыкулам 73 Закону Рэспублікі Беларусь ад 17 красавіка 1992 г. № 1596-XII «Аб пенсійным забеспячэнні», бацькам дзяцей-інвалідаў з трэцяй і (або) чацвёртай ступенню страты здароўя, прызнаных пазней інвалідамі з дзяцінства I групы, якія аказвалі догляд за інвалідамі не менш за 20 гадоў, па дасягненні ўзросту: мужчыны – 65 гадоў, жанчыны – 60 гадоў, можа быць прызначана сацыяльная пенсія ў памеры 130 адсоткаў найвялікшай велічыні бюджэтнага мінімуму жыцця пенсіянера, устаноўленага Міністэрствам працы і сацыяльнай абароны за два апошнія кварталы.

  13Каму ўсталёўваецца пенсія за асаблівыя заслугі перад Рэспублікай Беларусь?

  АДКАЗ:У адпаведнасці з Палажэннем аб пенсіях за асаблівыя заслугі перад Рэспублікай Беларусь, зацверджаным пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 11.12.2023 № 865 (далей – Палажэнне), пенсіі за асаблівыя заслугі ўсталёўваюцца:

  • Гераям Беларусі, Гераям Савецкага Саюза, Гераям Сацыялістычнага Труда;
  • грамадзянам, узнагароджаным ордэнамі Айчыны трох ступеняў, ордэнамі «За службу Радзіне» трох ступеняў, ордэнамі Славы трох ступеняў, ордэнамі Працоўнай Славы трох ступеняў, ордэнамі «За службу Радзіне ў Узброеных Сілах СССР» трох ступеняў;
  • грамадзянам, узнагароджаным трыма і больш ордэнамі Рэспублікі Беларусь і (або) СССР;
  • жанчынам, якія нарадзілі і выхавалі дзевяць і больш дзяцей і былі ўзнагароджаны адной з наступных дзяржаўных узнагарод СССР або Рэспублікі Беларусь: ордэнам «Маці», медалём «Медаль мацярынства», ордэнам «Мацярынская слава», ордэнам «Мацi-геройня»;
  • грамадзянам, удзельнікам (награджаным) па гонарных званях Рэспублікі Беларусь, БССР ці СССР;
  • лауреатам Дзяржаўных прэмій Рэспублікі Беларусь, БССР, Ленінскай і Дзяржаўнай прэміі СССР;
  • грамадзянам, якія займалі вышэйшыя дзяржаўныя пасады Рэспублікі Беларусь, членам Урада Рэспублікі Беларусь, старшыням абласных спраўных камітэтаў і Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта – пасля спынення імі працы на пасадзе, па якой яны прадстаўлены да ўстанаўлення пенсіі;
  • пераможцам і прэміёрам Алімпійскіх, Паралімпійскіх гульняў, чэмпіёнам свету і Еўропы.

  14Які парадак прызначэння досрочнай пенсіі па ўзросту за працу з асаблівымі ўмовамі працы або пенсіі за выслугу гадоў у сувязі з Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 17 студзеня 2020 г. №15 «Аб змене Указаў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь»?

  АДКАЗ:З прыняццем Указа Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 17 студзеня 2020 г. № 15 работнікам з доўгім стажом працы ў асаблівых умовах працы, якія да 1 студзеня 2009 г. (да ўвядзення прафесійнага пенсійнага страхавання) назапасілі не менш за палову патрабаванага поўнага льготнага стажу, прадастаўляецца права на прызначэнне досрочнай пенсіі па ўзросту за працу ў асаблівых умовах працы або пенсіі за выслугу гадоў па Закону Рэспублікі Беларусь «Аб пенсійным забеспячэнні» (па артыкулах 12, 13, 15 або па артыкулах 47‑49, 49¹ адпаведна). Пры гэтым наяўнасць у такіх работнікаў права на досрочную прафесійную пенсію па Закону Рэспублікі Беларусь «Аб прафесійным пенсійным страхаванні» і працягласць іх прафесійнага стажу значэння не маюць. Такім чынам, з 1 студзеня 2020 г., асобы, якія да 1 студзеня 2009 г. адпрацавалі не менш за палову патрабаванага льготнага стажу, будуць мець права на прызначэнне досрочнай льготнай пенсіі ў агульнай пенсійнай сістэме замест досрочнай прафесійнай пенсіі ў сістэме прафесійнага пенсійнага страхавання. Работнікам, занятым на працах у асаблівых умовах працы або асобных відах прафесійнай дзейнасці, якія да 1 студзеня 2009 г. адпрацавалі менш за палову льготнага стажу ці зусім яго не мелі да названай даты, прадастаўляецца права:

  • фармаванне досрочнай прафесійнай пенсіі. У такім выпадку працадаўца будзе выплачваць за гэтага работніка абавязковыя ўзносы на прафесійнае пенсійнае страхаванне ў бюджэт дзяржаўнага вонкабюджэтнага фонду сацыяльнай абароны насельніцтва (ФСЗН);
  • выбару замест досрочнай прафесійнай пенсіі дадатковай прафесійнай пенсіі. Дадатковая прафесійная пенсія будзе прызначацца па дасягненні агульнапрынятага пенсійнага ўзросту (у памеры БПМ) за кошт сфармаваных пенсійных зберажэнняў дадаткова да пенсіі па ўзросту;
  • атрыманне штомесячнай даплаты да заработнай платы замест паказанага страхавання. Яе памер вызначаецца працадаўцам, але не можа быць меншым за суму ўзносу на прафесійнае пенсійнае страхаванне за гэтага работніка. То бок, узносы замест аплаты ў бюджэт фонду на мэты прафесійнага пенсійнага страхавання будуць выплачвацца самому работніку да заработнай платы.

  15Ці неабходна збіраць якія-небудзь справкі ў пацверджанне стажу працы, калі ўсе звесткі пра працу маюцца ў працоўнай кніжцы?

  АДКАЗ:Асноўным дакументам, які пацвярджае стаж працы, з'яўляецца працоўная кніжка. Падаваць дадатковыя справкі адносна перыядаў працы, указанных у працоўнай кніжцы, неабходна тады, калі ў працоўнай кніжцы змяшчаюцца няправільныя і неточныя звесткі (напрыклад, указаны ня той год прыёму на працу; у запісе аб звальненні адсутнічае спасылка на дату і нумар прыказу; у даты прыёму (звальнення) дапушчаны выпраўленні, не завереныя ў ўстаноўленым парадку, і г.д.) або зусім адсутнічаюць запісы аб асобных перыядах працы. У такіх выпадках у пацвярджэнне перыядаў працы прымаюцца справкі, выдадзеныя на падставе прыказаў, асабістых рахункаў, ведомасцей на выдачу заработнай платы і іншых дакументальных даных, якія ўтрымліваюць звесткі аб перыядах працы. Пры гэтым варта мець на ўвазе, што перыяды працы: з 1 ліпеня 1998 г. да 1 студзеня 2003 г. пацвярджаюцца справкай аб перыядзе аплаты абавязковых страхавых узносаў і аб суме заработнай платы (даходу), з якой гэтыя ўзносы аплочаны, выдаванай працадаўцам. Пасля 1 студзеня 2003 г. пацвярджэннем стажу працы з'яўляюцца звесткі індывідуальнага (персаналізаванага) ўліку, якія выдаюцца органамі Фонду сацыяльнай абароны насельніцтва па запытам органаў па працы, занятасці і сацыяльнай абароне.

  16Што рабіць, калі арганізацыя, у якой працаваў грамадзянін, у цяперашні час ліквідзіравана і немагчыма запатрабаваць якія‑небудзь дакументы?

  АДКАЗ:Сведчанне аб памеры заробку за перыяды працы да 1 студзеня 2003 г., прадстаўленае для разліку пенсіі, выдаецца працадаўцам на падставе асабістых рахункаў і іншых дакументаў аб начисленай і выплачанай заработнай плаце, а ў выпадку спынення дзейнасці працадаўца — яго правопрымешнікам, архівам або арганізацыяй, у якой захоўваюцца бухгалтарскія дакументы. У выпадку адсутнасці магчымасці атрымання грамадзянiнамі належных дакументаў, якія пацвярджаюць памер начисленай і выплачанай ім заработнай платы (даходу), устанаўленне звестак аб памеры заробку, неабходных для прызначэння і пералічэння пенсіі, можа ажыццяўляцца ў судовым парадку. Пры гэтым суд мае права разгледзець: выпіскі з штатнага раскладу аб окладе па адпаведнай пасадзе, укладанне да працоўнай кніжкі, уліковыя карткі членаў партыі, членаў прафсаюзаў, партыйныя білеты, прафсаюзныя білеты, разліковыя кніжкі (лісты) і іншыя доказы, у тым ліку сведчанні сведкаў. На падставе сукупнасці прадстаўленых дакументаў суд можа ўстанавіць факт атрымання заробку за канкрэтны перыяд і ў пэўным памеры. Уступіўшае ў законную сілу рашэнне суда аб устанаўленні факту атрымання грамадзянiнам заробку ў пэўным памеры за канкрэтны перыяд (сведчанне аб заробку ўстаноўленай формы, выдадзенае працадаўцам на падставе рашэння суда) прымаецца органамі па працы, занятасці і сацыяльнай абароне ў якасці пацвярджэння заробку для разліку пенсіі. У мэтах узмацнення сацыяльнай падтрымкі грамадзян прынята Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 29 кастрычніка 2024 г. № 402, які дае магчымасць без звароту ў суд разлічыць пенсію з улікам перыядаў без даных аб заробку і, пры магчымасці, замяніць такія перыяды сведчаннямі аб заработнай плаце, што папярэднічаюць 30‑гадоваму перыяду стажу працы. Для гэтага трэба будзе напісаць заяўку з указваннем падставы гэтага разліку, а таксама прыкласці да яе сведчанні, якія пацвярджаюць наяўнасць заробку ў папярэдніх перыядах.

  17Мая маці знаходзіцца ў бальніцы. Хутка наступае тэрмін выплаты пенсіі. Хто, акрамя яе, мае права атрымаць пенсію?

  АДКАЗ:У адпаведнасці з Законам Рэспублікі Беларусь ад 13 снежня 2023 г. № 318-З «Аб змяненні Законаў па пытаннях сацыяльнага абслугоўвання і сацыяльных выплат» з 1 ліпеня 2024 г. змяніўся парадак выплаты пенсій і дапамог. Права атрымліваць пенсію праз паштовую сувязь ці арганізацыю, якая ажыццяўляе дзейнасць па дастаўцы пенсій, застаецца толькі для асоб, старэйшых за 70 гадоў і інвалідаў I і II групы. Такое ж права выбару захоўваецца і па дзіцячых дапамогах у інвалідаў I і II групы і ў сем'яў, якія выхоўваюць дзіця-інваліда да 18 гадоў. Змены не закранаюць грамадзян, якія пражываюць у сельскай мясцовасці. Наватарства не закране грамадзян з асаблівасцямі здароўя (асоб з абмежаванай здольнасцю да перамяшчэння, інвалідаў 3 групы), а таксама тых, хто пражывае з інвалідом 1 групы. Яны па-ранейшаму могуць атрымліваць пенсію, дапамогу праз пошту або банк – па выбары атрымальніка. Як і раней, у пошце змогуць атрымліваць пенсію асобы, якія не маюць пашпарта па рэлігійных перакананнях.

  З 1 ліпеня 2024 г. пенсіянеры маладзейшыя за 70 гадоў, якія пражываюць у гарадах абласнога падпарадкавання або населеных пунктах, якія з'яўляюцца адміністрацыйнымі цэнтрамі раёнаў, павінны атрымліваць пенсіі толькі праз банкі. Выбар фінансавай установы, якая будзе выдаваць пенсію, па-ранейшаму застаецца за атрымальнікамі. Выплата пенсій з 1 ліпеня 2025 г. ажыццяўляецца толькі НА БАЗАВЫЯ рахункі. Базавы рахунак («сацыяльны» рахунак) – банкаўскі рахунак у беларускіх рублях, з уласніка якога не спаганяецца плата за ажыццяўленне аперацый, уключаных у базавыя ўмовы абслугоўвання. Гэта самыя неабходныя аперацыі – зарахаванне і зняцце грашовых сродкаў, аплата тавараў і паслуг праз ЕРІП.

  Выплата пенсіі праз арганізацыі паштовай сувязі можа ажыццяўляцца па натарыяльна засведчанай даверанасці (ці прыраўнаванай да яе), але не больш за адзін год. Парадак выплаты пенсій па даверанасці вызначаны артыкулам 87 Закону Рэспублікі Беларусь «Аб пенсійным забеспячэнні» і Інструкцыяй аб парадку выплаты пенсій, дапамог і ажыццяўлення іншых сацыяльных выплат праз аб'екты паштовай сувязі. Даверанасці грамадзян, якія знаходзяцца на лячэнні ў бальніцах, шпіталях, іншых арганізацыях аховы здароўя, якія аказваюць медыцынскую дапамогу ў стацыянарных умовах, засведчаныя галоўнымі лекарамі, іх намеснікамі па медыцынскай частцы або дежурнымі лекарамі гэтых бальніц, шпіталяў і іншых арганізацый аховы здароўя прыраўноўваюцца да натарыяльна засведчанай даверанасці. Такім чынам, Ваша мама можа аформіць даверанасць на атрыманне пенсіі ў ўстанове аховы здароўя, на падставе якой выплата пенсіі будзе ажыццяўляцца даверанаму асобе.

  18Атрымаю пенсію па ўзросце, індывідуальны каэфіцыент заробку вышэй за 1,3. Як будзе ажыццяўляцца выплата маёй пенсіі ў выпадку, калі я стану індывідуальным прадпрымальнікам?

  АДКАЗ:Згодна з Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 29 кастрычніка 2024 г. № 402 прадугледжана адмена абмежавання на памер пенсіі працуючым пенсіярам. Гэта азначае, што трудовыя пенсіі з 01.01.2025 выплачваюцца без прымянення абмежавання па індывідуальнаму каэфіцыенту заробку звыш 1.3, прадугледжанага ў частцы першай артыкула 83 Закону Рэспублікі Беларусь ад 17 красавіка 1992 г. № 1596-XII «Аб пенсійным забеспячэнні» (далей – Закон), што дазволіць павысіць эфектыўнасць выкарыстання на рынку працы асоб пенсійнага ўзросту.

  Пунктам 1 артыкула 22 Грамадзянскага кодэкса Рэспублікі Беларусь вызначана, што права на занятак прадпрымальніцкай дзейнасцю ў індывідуальнага прадпрымальніка ўзнікае з моманту дзяржаўнай рэгістрацыі. Улічваючы гэта, пры вырашэнні пытання аб выплате пенсіі за дату пачатку прадпрымальніцкай дзейнасці прымаецца дата дзяржаўнай рэгістрацыі ў якасці індывідуальнага прадпрымальніка. Дзейнасць індывідуальнага прадпрымальніка лічыцца прыпыненай з даты ўнясення запісу аб ліквідацыі (спыненні дзейнасці) у Адзіны дзяржаўны рэестр юрыдычных асоб і індывідуальных прадпрымальнікаў. Звяртаем увагу, што ў адпаведнасці з артыкулам 93 Закона пенсіянер абавязаны паведамляць у пяцідзённы тэрмін орган, які ажыццяўляе пенсійнае забеспячэнне, аб абставінах, якія выклікаюць змяненне памеру пенсіі або спыненне яе выплаты.

  19Хто мае права на выхад на пенсію па Спісе №1 і №2?

  АДКАЗ:Права на пенсію па ўзросце за працу з асаблівымі ўмовамі працы, незалежна ад месца апошняй працы, маюць:

  а)працаўнікі, занятыя поўны працоўны дзень на падземных работах, на работах з асабліва шкоднымі і асабліва цяжкімі ўмовамі працы, – па Спісе № 1 вытворчасцей, работ, прафесій, пасад і паказчыкаў і па выніках атэстацыі працоўных месцаў са скарачэннем агульнаўстаноўленага пенсійнага ўзросту на 10 гадоў:

  • мужчыны – пры стажы працы не менш за 25 гадоў, з іх не менш за 10 гадоў (пры гэтым не менш за 5 гадоў у перыяд да 1 студзеня 2009 г.) на ўказаных працах;
  • жанчыны – пры стажы працы не менш за 20 гадоў, з іх не менш за 7 гадоў 6 месяцаў (пры гэтым не менш за 3 гады 9 месяцаў у перыяд да 1 студзеня 2009 г.) на ўказаных працах.

  Работнікам, якія маюць не менш за палову стажу працы з асабліва шкоднымі і асабліва цяжкімі ўмовамі працы да 1 студзеня 2009 г., пры наяўнасці стажу працы не менш за 25 гадоў у мужчын і 20 гадоў у жанчын, пенсіі прызначаюцца з памяншэннем агульнапрынятага пенсійнага ўзросту на 1 год – за кожны поўны год такой працы мужчынам і за кожныя 9 месяцаў такой працы жанчынам.

  б)работнікі, занятыя поўны працоўны дзень на іншых працах з шкоднымі і цяжкімі ўмовамі працы, – па Спісе № 2 вытворчасцей, работ, прафесій, пасад і паказчыкаў і па выніках атэстацыі працоўных месцаў са зніжэннем агульнапрынятага пенсійнага ўзросту на 5 гадоў:

  • мужчыны пры стажы працы не менш за 25 гадоў, з іх не менш за 12 гадоў 6 месяцаў (пры гэтым не менш за 6 гадоў 3 месяцы ў перыяд да 1 студзеня 2009 г.) на ўказаных працах;
  • жанчынамі з працоўным стажом не менш за 20 гадоў, з іх не менш за 10 гадоў (пры гэтым не менш за 5 гадоў у перыяд да 1 студзеня 2009 г.) на ўказаных працах.

  Работнікам, якія маюць не менш за палову стажу працы з шкоднымі і цяжкімі ўмовамі працы да 1 студзеня 2009 г., пры наяўнасці стажу працы не менш за 25 гадоў у мужчын і 20 гадоў у жанчын, пенсіі прызначаюцца з памяншэннем агульнапрынятага пенсійнага ўзросту на 1 год – за кожныя 2 гады 6 месяцаў такой працы мужчынам і за кожныя 2 гады такой працы жанчынам.

  20Я з'яўляюся атрымальнікам досрочнай прафесійнай пенсіі ў адпаведнасці з Законам Рэспублікі Беларусь «Аб прафесійным пенсійным страхаванні» і працягваю працаваць. Пры дасягненні агульнапрынятага пенсійнага ўзросту звярнуўся за прызначэннем пенсіі па ўзросту на агульных асновах. Ці можна ўлічыць у стаж працы для вылічэння памеру пенсіі па ўзросту перыяд працы, падчас якога я атрымліваў досрочную прафесійную пенсію?

  АДКАЗ:Досрочныя прафесійныя пенсіі, прызначаныя ў адпаведнасці з Законам Рэспублікі Беларусь «Аб прафесійным пенсійным страхаванні», выплачваюцца да дасягнення агульнапрынятага пенсійнага ўзросту. Артыкул 51 Закона Рэспублікі Беларусь ад 17 красавіка 1992 г. № 1596-XII «Аб пенсійным забеспячэнні» прадугледжвае, што перыяды працы, іншай дзейнасці, якія мелі месца пасля прызначэння пенсіі па ўзросту або за выслугу гадоў, засноўваюцца ў стаж працы, калі пенсіянец не атрымліваў дзяржаўную пенсію за гэтыя перыяды. Досрочныя прафесійныя пенсіі з'яўляюцца дзяржаўнымі досрочнымі пенсіямі, якія адрозніваюцца ад досрочных пенсій па ўзросту за працу з асаблівымі ўмовамі працы і за выслугу гадоў парадкам разліку і прынцыпам іх фінансавання. Улічваючы вышэйсказанае, пры прызначэнні пенсіі па ўзросту на агульных падставах перыяды працы з атрыманнем досрочнай прафесійнай пенсіі не падлягаюць уліку ў стаж працы.

  21Пры падрыхтоўцы дакументаў выявілася, што ў выніку пажару звесткі аб заработнай плаце не захаваліся. Прашу растлумачыць, ці будзе пры прызначэнні пенсіі ў разлік індывідуальнага каэфіцыента заработку ўключаны гэты перыяд працы?

  Адказ:Згодна з часткай 6 артыкула 57 Закону Рэспублікі Беларусь ад 17 красавіка 1992 г. № 1596-XII «Аб пенсійным забеспячэнні» у выпадках, калі ў выніку стыхійных бедаў, аварый, катастроф або іншых надзвычайных сітуацый у працадаўцаў не захаваліся дакументы аб фактычным заробку, па жаданні звярнуўшагася за пенсіяй не ўключаецца ў перыяд, з якога выбіраецца заробак для разліку пенсіі, час працы, за які не захаваліся дакументы аб заробку. Такім чынам, перыяд працы, за які адсутнічаюць звесткі аб заработнай плаце ў сувязі з пажарам, па вашаму жаданню можа быць выключаны з разліку індывідуальнага каэфіцыента заробку. Для вашай інфармацыі паведамляем, што Вярхоўным Судом Рэспублікі Беларусь было прынята рашэнне аб устанаўленні заробку для мэтаў пенсійнага забеспячэння ў судовым парадку, у выпадку адсутнасці магчымасці атрымання грамадзянiнамі належных дакументаў, якія пацвярджаюць памер начисленай і выплачанай ім заработнай платы ў сувязі з незахаванасцю працадаўцам дакументаў. На падставе вышэйпададзенага, заработную плату вы можаце ўсталяваць у судовым парадку, пры ўмове дакументальнага пацвярджэння перыяду працы ў ўсталяваным заканадаўствам парадку.

  22Як назначаюцца пенсіі грамадзян, якія праходзілі ваенную службу доўгі час, але не набылі права на пенсію як ваенныя?

  АДКАЗ:Артыкул 22¹ Закону Рэспублікі Беларусь ад 17 красавіка 1992 г. №1596-XII «Аб пенсійным забеспячэнні» прадугледжвае магчымасць прызначэння працоўнай пенсіі па ўзросту па дасягненні агульнапрынятага пенсійнага ўзросту пры страхавым стажы не менш за 10 гадоў грамадзян, якія доўгі час (не менш за 10 календарных гадоў) праходзілі ваенную службу (службу ў ваенізаваных арганізацыях), але не набылі права на пенсію ў адпаведнасці з Законам Рэспублікі Беларусь «Аб пенсійным забеспячэнні ваенслужачых, асоб начальнічага і радавога складу органаў унутраных спраў, Слідчого камітэта Рэспублікі Беларусь, Дзяржаўнага камітэта судовых экспертызаў Рэспублікі Беларусь, органаў і падраздзяленняў па надзвычайных сітуацыях і органаў фінансавых расследаванняў». Такім чынам, права на працоўную пенсію па ўзросту прадастаўляецца пры наяўнасці агульнага стажу не менш за 25 гадоў у мужчын і 20 гадоў у жанчын і пры страхавым стажы не менш за 10 гадоў.

  23Пры якіх умовах жонцы (мужу) можа быць прызначана пенсія па выпадку страты кармільца, калі яна (ён) займаецца (заняты) доглядам за дзецьмі памерлага кармільца, якія не дасягнулі 8 гадоў?

  АДКАЗ:Згодна з пунктам "в" артыкула 35 Закона Рэспублікі Беларусь "Аб пенсійным забеспячэнні" сужэнка (сужэнік), занятыя доглядам за дзецьмі памерлага кормільца, якія не дасягнулі 8 гадоў, лічыцца непрацаздольным членам сям'і, які мае права на пенсію па выпадку страты кормільца, калі яны не працуюць. Пры прыёме на працу губляецца права на пенсію па выпадку страты кормільца, і спыненне выплаты пенсіі па выпадку страты выконваецца з першага дня месяца, наступнага за тым, у якім наступілі абставіны, якія выклікаюць спыненне выплаты пенсіі.

  24Пры якіх умовах выплачваецца пенсія па выпадку страты кормільца асобам, якія навучаюцца ў навучальных установах і не дасягнулі 23‑гадовага ўзросту?

  АДКАЗ:У адпаведнасці з пунктам «а» артыкула 35 Закону Рэспублікі Беларусь «Аб пенсійным забеспячэнні» права на пенсію па выпадку страты кормільца маюць асобы, якія не дасягнулі ўзросту 23 гадоў і атрымліваюць у дзённай форме адукацыю агульную сярэднюю, прафесійна‑тэхнічную, сярэднюю спецыяльную, вышэйшую, спецыяльную і дадатковую адукацыю ў Рэспубліцы Беларусь або за межамі Рэспублікі Беларусь у адпаведнасці з міжнароднымі дамовамі. Таксама варта адзначыць, што асобам, якія атрымліваюць пенсію па выпадку страты кормільца і навучаюцца ў навучальных установах, 3 разы ў год па стане на 1 сакавіка, 1 ліпеня і 1 верасня кожнага года, неабходна падаваць у орган, які ажыццяўляе пенсійнае забеспячэнне, даведку аб навучанні. У даведцы аб навучанні абавязкова павінны быць указаны: форма навучання; курс навучання; звесткі аб знаходжанні навучэнца на дзяржаўным забеспячэнні; звесткі аб прадастаўленні акадэмічнага адпуску; звесткі аб тэрміне заканчэння навучання. Грамадзянам, якія своечасова не прадставілі даведку аб навучанні, выплата пенсіі прыпыняецца. У выпадку спынення навучання, перакладу на заочную форму навучання, уходу ў акадэмічны адпуск, размяшчэння на дзяржаўнае забеспячэнне, а таксама пры ўзнікненні іншых абставін, якія выклікаюць змену памеру пенсіі або спыненне яе выплаты, неабходна праінфармаваць орган, які ажыццяўляе пенсійнае забеспячэнне, у 5‑дзённы тэрмін. У выпадку несвоечасовага паведамлення гэтых звестак наступае матэрыяльная адказнасць атрымальніка пенсіі (артыкул 93 Закону) і лішне выплачаныя сумы пенсіі будуць адшчаплены па рашэнні Камісіі па прызначэнню пенсій альбо ў судовым парадку (артыкул 94 Закону).

  25Якое павышэнне пенсій прадугледжана за працяглы стаж працы?

  АДКАЗ:Згодна з артыкулам 23 Закону Рэспублікі Беларусь «Аб пенсійным забеспячэнні» пенсіі па ўзросту назначаюцца ў памеры 55 % заробку, прынятага для вылічэння пенсіі. За кожны поўны год стажу працы звыш 20 гадоў у жанчын і 25 гадоў у мужчын пенсія павялічваецца на адзін працэнт заробку, але не менш чым на 1 % мінімальнай пенсіі па ўзросту. Асобам, якія дасяглі агульнапрынятага пенсійнага ўзросту і маюць стаж працы звыш 30 гадоў у жанчын і 35 гадоў у мужчын, пенсія павялічваецца за кожны поўны год на 0,7 % сярэдняй заработнай платы работнікаў у Рэспубліцы, якая выкарыстоўваецца для карэкціроўкі фактычнага заробку пенсіянэра. Указаная мінімальная цана стажу ў асоб з стажом больш за 30 гадоў у жанчын і 35 гадоў у мужчын прымяняецца, пачынаючы з 31‑га і 36‑га года стажу адпаведна. У асоб, якія дасяглі агульнапрынятага пенсійнага ўзросту і маюць стаж працы 40 гадоў і больш у жанчын і 45 гадоў і больш у мужчын, павелічэнне пенсіі ў памеры 0,7 % сярэдняй заработнай платы работнікаў у Рэспубліцы ўсталёўваецца, пачынаючы з 21‑га і 26‑га года стажу працы адпаведна. Той жа артыкул прадугледжвае дадатковае павышэнне пенсій асобам, якія дасяглі агульнапрынятага пенсійнага ўзросту і маюць доўгі стаж. Гэта адбываецца за кошт большай кошту кожнага поўнага года стажу працы звыш 40 гадоў у мужчын і 35 гадоў у жанчын.

  26Куды неабходна звяртацца для прызначэння пенсіі і якія дакументы трэба збіраць?

  АДКАЗ:Працаючыя грамадзяне і члены іх сем'яў (у выпадку страты кормільца) падаюць заяву аб прызначэнні пенсіі праз працадаўцу па месцы апошняй працы. Працадаўца афармляе неабходныя для прызначэння пенсіі дакументы і разам з пададзенай заявай і сваім прадстаўленнем накіроўвае іх у орган, які ажыццяўляе пенсійнае забеспячэнне (упраўленне па працы, занятасці і сацыяльнай абароне райвыканкама (далей – ўпраўленне)) па месцы жыхарства заяўніка, пацверджанаму рэгістрацыяй па месцы жыхарства. Калі грамадзянін не працуе, то зборам дакументаў і іх прадстаўленнем павінен займацца сам заяўнік. Больш падрабязную інфармацыю адносна таго, якія дакументы павінны быць прадстаўлены для прызначэння пенсіі, можна атрымаць у ўпраўленні па працы, занятасці і сацыяльнай абароне па месцы жыхарства.

  27Мой муж памёр. Ён атрымліваў даволі добрую пенсію. Ці магу я замест сваёй пенсіі атрымліваць яго пенсію?

  АДКАЗ:Законствам не прадугледжана магчымасць выплаты жонцы пенсіі, якая прычыталася б яе мужу. Пры пэўных умовах (нездольнасць, знаходжанне на ижывецтве і інш.) ёй можа быць прызначана толькі пенсія па выпадку страты кормільца. Пры гэтым згодна з артыкулам 6 Закона Рэспублікі Беларусь «Аб пенсійным забеспячэнні» асобам, якія адначасова маюць права на розныя дзяржаўныя пенсіі, прызначаецца адна пенсія па іх выбару. Згодна з артыкулам 38 Закона пенсія па выпадку страты кормільца прызначаецца на кожнага нядзейнага члена сям'і ў памеры 40 адсоткаў заробку кормільца, прынятага для вылічэння пенсіі (артыкул 56 Закона), але не менш за 100 адсоткаў мінімальнага памеру пенсіі па ўзросту (артыкул 23 Закона). У прадугледжаных заканадаўствам выпадках да пенсіі ўсталёўваюцца надбавкі і павышэнні. За больш падрабязнай кансультацыяй, прымяняльнай да канкрэтнай сітуацыі на падставе дакументаў пенсійнага справы, рэкамендуем звярнуцца ў ўпраўленне па працы, занятасці і сацыяльнай абароне па месцы атрымання пенсіі.

  28Якія надбавкі да пенсіі ўсталёўваюцца пенсіярам, якія дасягнулі 75-80-гадовага ўзросту?

  АДКАЗ:У адпаведнасці з Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 16.01.2012 № 35 з 01.01.2012 устаноўлены наступныя даплаты неработаючым (у тым ліку не зарэгістраваным у якасці індывідуальнага прадпрымальніка) атрымальнікам усіх відаў пенсій, якія дасягнулі 75-80-гадовага ўзросту: 75 гадоў – 75 % мінімальнага памеру пенсіі па ўзросту; 80 гадоў – 100 % мінімальнага памеру пенсіі па ўзросту. Даплата ўсталёўваецца з 1‑га дня месяца, наступнага за месяцам дасягнення ўказанага ўзросту. У адпаведнасці з Законам Рэспублікі Беларусь «Аб пенсійным забеспячэнні» да пенсіі ўсталёўваецца надбавка на догляд: інвалідам I групы – 100 працэнтаў мінімальнага памеру пенсіі па ўзросту; пенсіянерам, якія дасягнулі 80‑гадовага ўзросту, а таксама адзінокім пенсіянерам, якія па выніку заключэння МРЭК або ВКК патрабуюць пастаяннай посторонняй дапамогі, – 50 працэнтаў мінімальнага памеру пенсіі па ўзросту. Пры наяўнасці права на надбавку на догляд па розных падставах, прадугледжаных у гэтай артыкуле, надбавка налічваецца па адным з указаных падстаў.

  29Мне прызначана досрочная пенсія па ўзросту як шматдзетнай маці. Ці будзе ўлічана час працы пасля прызначэння пенсіі для яе разліку?

  АДКАЗ:Згодна з артыкулам 51 Закону Рэспублікі Беларусь «Аб пенсійным забеспячэнні» праца пасля прызначэння пенсіі па ўзросту ў стаж не засчытваецца. Праца пасля прызначэння пенсіі можа быць засчитана ў стаж, калі пенсіянец не атрымліваў дзяржаўную пенсію за гэты перыяд.

  30Калі пенсіянец прымаецца на працу або звальняецца, ці павінен ён паведаміць пра гэта ў орган па працы, занятасці і сацыяльнай абароне па месцы атрымання пенсіі?

  АДКАЗ:Так, павінен. Указаныя абставіны – працаўладкаванне і звальненне – у ряде выпадкаў уплываюць на памер пенсіі, якая падлягае выплаце. Пры дасягненні 75‑га ўзросту яму не будзе ўстаноўлена ўзроставая надбавка. Недаплачаная сума пенсіі будзе выплачана пенсіяру, але не больш за 3 гады да звароту. Аб абавязку паведамляць органу, які выплачвае пенсію, аб абставінах, якія выклікаюць змяненне памеру пенсіі або спыненне яе выплаты, пенсіяру паведамляюць (пад яго асабістым подпісам) пры звароце за прызначэннем пенсіі або за яе пералікам. Таксама інфармацыя аб неабходнасці паведаміць пра падобныя абставіны змяшчаецца і ў пенсійным пасведчанні.