Негатыўныя наступствы атрымання заработнай платы «у канвертах» ў Рэспубліцы Беларусь

У Рэспубліцы Беларусь, як і ў многіх іншых краінах, існуе праблема неафіцыйнай выплаты заработнай платы, так званай «зарплаты ў канвертах».

Гэта з'ява, калі работадавец выплачвае частку або ўсю заработную плату супрацоўніку ў абход афіцыйнага бухгалтарскага ўліку і падаткаабкладання. Нягледзячы на здавальняючую выгаду для работніка ў выглядзе часовага павелічэння даходу, такая практыка нясе сур'ёзныя негатыўныя наступствы як для саміх работнікаў, так і для эканомікі краіны ў цэлым.

1. Страта сацыяльных гарантый

    Афіцыйная заработная плата з'яўляецца асновай для разліку розных сацыяльных выплат, такіх як пенсіі, дапамогі па беспрацоўі, бальнічныя і адпускныя. Калі зарплата выплачваецца «у канвертах», гэтыя сумы не ўлічваюцца ў афіцыйных дакументах, што прыводзіць да значнага зніжэння будучай пенсіі і іншых сацыяльных льгот. У выніку работнікі, якія пагаджаюцца на неафіцыйныя выплаты, рызыкуюць апынуцца ў ўразлівым становішчы ў выпадку страты працаздольнасці або выхаду на пенсію.

2. Нізкі ўзровень абароны працоўных правоў

     Работнікі, якія атрымліваюць зарплату неафіцыйна, часта пазбаўлены магчымасці абараніць свае працоўныя правы ў выпадку парушэнняў з боку работадаўца. Напрыклад, пры звальненні або затрымцы выплат даказаць фактычны памер атрымліваемай  зарплаты крайня складана. Гэта робіць работнікаў залежнымі ад добрасумленнасці работадаўца і пазбаўляе іх прававой абароны.

3. Ўхудшэнне стану эканомікі

     Неафіцыйныя выплаты заработнай платы прыводзяць да скарачэння падатковых паступленняў у бюджэт. Гэта, у сваю чаргу, абмяжоўвае магчымасці дзяржавы фінансаваць сацыяльныя праграмы, ахову здароўя, адукацыю і інфраструктурныя праекты. У доўгатэрміновай перспектыве такая практыка спрыяе ўхудшэнню эканамічнай сітуацыі ў краіне і зніжэнню ўзроўню жыцця насельніцтва.

4. Рызыкі для работадаўцаў

    Хоць работадаўцы, якія выплачваюць зарплату «у канвертах», могуць часова зніжаць свае выдаткі на падаткі і сацыяльныя адлічэнні, яны таксама падвяргаюцца значным рызыкам. У выпадку выяўлення такіх парушэнняў падатковымі органамі, работадаўцы могуць быць прыцягнуты да адміністрацыйнай або крымінальнай адказнасці, што цягне за сабой буйныя штрафы і нават пазбаўленне свабоды.

5. Негатыўны ўплыў на рэпутацыю бізнесу

     Кампаніі, якія практыкуюць неафіцыйныя выплаты заработнай платы, рызыкуюць сваёй рэпутацыяй. У выпадку раскрыцця такія арганізацыі могуць страціць давер партнёраў, кліентаў і патэнцыйных супрацоўнікаў. Гэта можа прывесці да ўхудшэння дзелавой рэпутацыі і зніжэння канкурэнтаздольнасці на рынку.

6. Зніжэнне матывацыі работнікаў

    Атрыманне зарплаты «у канвертах» часта суправаджаецца адсутнасцю афіцыйнага працоўнага дагавора або ўнясенням у дагавор фіктыўных даных і ўмоў. Гэта можа прывесці да зніжэння матывацыі работнікаў, так як яны не адчуваюць сябе абароненымі і ўпэўненымі ў заўтрашнім дні. Акрамя таго, адсутнасць афіцыйнага працаўладкавання абмяжоўвае магчымасці кар'ернага росту і прафесійнага развіцця.

7. Ускладненне атрымання крэдытаў і іпатэк

     Банкі і іншыя фінансавыя ўстановы пры разглядзе заявак на крэдыты або іпатэкі ўлічваюць афіцыйны даход пазычальніка. Калі работнік атрымлівае зарплату неафіцыйна, даказаць свой рэальны даход становіцца практычна немагчымым. Гэта істотна абмяжоўвае магчымасці атрымання крэдытаў і іншых фінансавых паслуг. 

Такім чынам, атрымліваць заработную плату «у канвертах» можа здавацца выгадным у кароткатэрміновай перспектыве, аднак, у доўгатэрміновай перспектыве гэта прыводзіць да сур'ёзных негатыўных наступстваў як для работнікаў і наймальнікаў, так і для эканомікі краіны ў цэлым. Толькі сумесныя намаганні дзяржавы, бізнесу і грамадзян дапамогуць выкараніць гэтую практыку і стварыць умовы для ўстойлівага эканамічнага развіцця.

Начальнік аддзела Аршанскага міжраённага

аддзела    Віцебскага    абласнога  упраўлення

Дэпартамента дзяржаўнай інспекцыі працы                   Н.А. Давідовіч