У адпаведнасці з возложанымі на Дэпартамент аховы Міністэрства ўнутраных спраў (далей – Дэпартамент аховы) функцыямі, ён з'яўляецца спецыяльным органам аховы, які ажыццяўляе кантроль за ахоўнай дзейнасцю (артыкул 8 Закона Рэспублікі Беларусь ад 8 лістапада 2006 г. № 175-3 «Аб ахоўнай дзейнасці» (далей – Закон).

У кожным падраздзяленні Дэпартамента аховы распрацаваны і забяспечваецца строгі ўлік юрыдычных асоб, філіялаў, аб'ектаў, якія ажыццяўляюць ахоўную дзейнасць — ёсць спісы (у электронным і на папяровым носьбіце), заведзены кантрольна-накопіцельныя справы (далей — КНД), вядзецца Рэестры (асобна для ліцэнзіятаў і асобна для юрыдычных асоб, якія ажыццяўляюць ахоўную дзейнасць, не падлягаючую ліцэнзаванню).

Формы дзяржаўнага кантролю (нагляду) наступныя:

Кантроль за ахоўнай дзейнасцю арганізацый па ахове належных ім аб'ектаў (маёмасці) ажыццяўляецца ў рамках мерапрыемстваў тэхнічнага (тэхналагічнага, праверачнага) характару. Так, у пункце 2 Пераліку мерапрыемстваў тэхічнага (тэхналагічнага, праверачнага) характару, зацверджанага пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 30.11.2012 № 1105, утрымліваецца мерапрыемства «Ацэнка выканання арганізацыямі, іх асобнымі падраздзяленнямі ўмоў і правілаў ажыццяўлення ахоўнай дзейнасці, абмежаванняў у сферы ахоўнай дзейнасці (за выключэннем падлягальных ліцэнзійнаму кантролю)» з перыядычнасцю ажыццяўлення – адзін раз у тры гады.

Кантрольная (наглядная) дзейнасць ажыццяўляецца з выкарыстаннем мераў прафілактычнага і папярэджальнага характару, рэалізаваных кантралюючымі (нагляднымі) органамі ў ўзаемадзеянні з суб'ектамі, падлягальнымі кантролю (нагляду).
Па выніках правядзення мерапрыемстваў тэхнічнага (тэхналагічнага, праверачнага) характару кантралюючыя (наглядныя) органы ў межах сваёй кампетэнцыі, у выпадку выяўлення на тэрыторыі і (або) аб'ектах суб'екта парушэнняў выдаюць патрабаванне (прадпісанне) аб іх ліквідацыі ў ўстаноўлены тэрмін.