Экстрэмізм
🛡️ Супрацьдзеянне экстрымізму і рэабілітацыі нацызму
СУПРАЦЭЎДЗЕННЕ ЭКСТРЭМІЗМУ І РЭАБІЛІТАЦЫІ НАЦЫЗМУ
Геапалітычнае становішча Рэспублікі Беларусь, якая мяжуе з дзяржавамі, якія маюць нестабільны палітычны курс, спробы ўмяшання ў яе ўнутраныя справы, цеснае сутыкненне розных рэлігій і культур робяць нашу дзяржаву ўразлівай перад пагрозай экстрымізму, глабальнае распаўсюджванне якога з'яўляецца адной з найважнейшых і найбольш небяспечных па маштабах і наступствах сацыяльна-палітычных праблем.
У цяперашні час праблема супрацьдзеяння распаўсюджванню экстрымізму з'яўляецца актуальнай як для нашай дзяржавы, так і для ўсяго сусветнага супольнасці.
📖 Што такое экстрымізм?
Тэрмін «экстрымізм» паходзіць ад лацінскага «extremus» – крайні. На сённяшні дзень у спецыяльнай і папулярнай літаратуры існуе некалькі дзясяткаў вызначэнняў экстрымізму як такога. Пры гэтым большасць аўтараў згодныя ў меркаванні, што неад'емнай уласцівасцю экстрымізму з'яўляецца прыхільнасць у палітыцы і ідэях да крайніх поглядаў і дзеянняў, радыкальна адмаўляючых існуючыя ў грамадстве нормы і правілы.
Будучы грамадскім з'явай сусветна-гістарычнага значэння, экстрымізм праяўляецца ў шматлікіх зменлівых формах. Формы экстрымісцкай дзейнасці – пратэстныя супрацьзаконныя дзеянні павышанай грамадскай небяспекі, паколькі для ідэалагічна-палітычных усталяванасцей і практычнай экстрымісцкай дзейнасці характэрна наяўнасць агрэсіі, выкарыстанне нелегітымнага гвалту для дасягнення мэтаў.
⚖️ Заканадаўчае вызначэнне
У Законе Рэспублікі Беларусь ад 4 студзеня 2007 г. «Пра супрацьдзеянне экстрымізму» раскрываецца паняцце Экстрэмізм (экстрымісцкая дзейнасць) – гэта дзейнасць грамадзян Рэспублікі Беларусь, замежных грамадзян або асоб без грамадзянства (далей, калі не ўказана іншае, – грамадзяне) альбо палітычных партый, прафесійных саюзаў, іншых грамадскіх аб’яднанняў, рэлігійных і іншых арганізацый, у тым ліку замежных або міжнародных арганізацый або іх прадстаўніцтваў (далей, калі не ўказана іншае, – арганізацыі), фарміраванняў і індывідуальных прадпрымальнікаў па планаванні, арганізацыі, падрыхтоўцы і здзяйсненні пасяганняў на незалежнасць, тэрытарыяльную цэласнасць, суверэнітэт, асновы канстытуцыйнага ладу, грамадскую бяспеку шляхам: насільнага змены канстытуцыйнага ладу і (або) тэрытарыяльнай цэласнасці Рэспублікі Беларусь; захопу або ўтрыманння дзяржаўнай улады неканстытуцыйным шляхам; стварэння экстрымісцкага фарміравання альбо ўдзелу ў экстрымісцкім фарміраванні; садзейнічання ажыццяўленню экстрымісцкай дзейнасці, праходжання навучання або іншай падрыхтоўкі для ўдзелу ў такой дзейнасці; распаўсюджвання ў гэтыя мэты відавочна няпраўдзівых звестак аб палітычным, эканамічным, сацыяльным, ваенным або міжнародным становішчы Рэспублікі Беларусь, прававым становішчы грамадзян у Рэспубліцы Беларусь, дыскрэдытуючых Рэспубліку Беларусь; абразаў у гэтыя мэты прадстаўніка ўлады ў сувязі з выкананнем ім службовых абавязкаў, дыскрэдытацыі органаў дзяржаўнай улады і кіравання; стварэння ў гэтыя мэты незаконнага ўзброенага фарміравання; ажыццяўлення тэрарыстычнай дзейнасці; распальвання расовай, нацыянальнай, рэлігійнай альбо іншай сацыяльнай варожасці або розні, палітычнай або ідэалагічнай варожасці, варожасці або розні адносна якой-небудзь сацыяльнай групы, у тым ліку здзяйснення ў названых мэтах супрацьзаконных дзеянняў супраць грамадскага парадку і грамадскай маралі, парадку кіравання, жыцця і здароўя, асабістай свабоды, гонару і годнасці асобы, маёмасці; арганізацыі і ажыццяўлення масавых бязладдзяў, актаў вандалізму, звязаных з пашкоджаннем або знішчэннем маёмасці, захопу будынкаў і збудаванняў, іншых дзеянняў, грубых парушэнняў грамадскага парадку, альбо актыўнага ўдзелу ў іх па матывах расовай, нацыянальнай, рэлігійнай альбо іншай сацыяльнай варожасці або розні, палітычнай або ідэалагічнай варожасці, варожасці або розні адносна якой-небудзь сацыяльнай групы; здзяйснення ў гэтыя мэты незаконных дзеянняў у адносінах да зброі, боепрыпасаў, выбуховых рэчываў; прапаганды выключнасці, перавагі або няпоўнасці грамадзян па прыкмеце іх сацыяльнай, расовай, нацыянальнай, рэлігійнай або моўнай прыналежнасці; распаўсюджвання экстрымісцкіх матэрыялаў, а таксама вырабу, выдання, захавання або перавозкі такіх матэрыялаў у мэтах распаўсюджвання; рэабілітацыі нацызму, прапаганды або публічнага дэманстравання, вырабу, распаўсюджвання нацысцкай сімволікі і атрыбутыкі, а таксама захавання або набыцця такой сімволікі або атрыбутыкі ў мэтах распаўсюджвання; перашкоды законнай дзейнасці дзяржаўных органаў, у тым ліку Цэнтральнай камісіі Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў, выбарчых камісій, камісій па рэферэндуме, камісій па правядзенню галасавання аб адкліканні дэпутата, а таксама законнай дзейнасці службовых асоб гэтых органаў, камісій, здзейсненай з ужываннем гвалту, пагрозы яго ўжывання, падману, падкупу, а таксама ўжывання гвалту або пагрозы гвалтам у адносінах да блізкіх названага службовых асоб у мэтах перашкоды іх законнай дзейнасці або прымусу да змены характару такой дзейнасці або з мэты помсты за выкананне імі службовых абавязкаў; фінансавання экстрымісцкай дзейнасці; публічных заклікаў да арганізацыі або правядзення ў гэтыя мэты незаконных сходаў, мітынгаў, вулічных шпацыраванняў, дэманстрацый або пікетавання з парушэннем усталяванага парадку іх арганізацыі або правядзення, альбо прыцягнення асоб да ўдзелу ў такіх масавых мерапрыемствах шляхам гвалту, пагрозы прымянення гвалту, падману або выплаты ўзнагароды, альбо іншай арганізацыі або правядзення такіх масавых мерапрыемстваў, калі іх правядзенне прывяло па неасцярожнасці да гібелі людзей, прычынення цяжкіх целавых пашкоджанняў аднаму або некалькім асобам або прычынення значных страт.
Экстрэмісцкая дзейнасць абавязкова прадугледжвае пэўную ідэалагічную падпору. Яна можа базавацца на палітычнай, рэлігійнай, расовай, нацыянальнай і сацыяльнай ідэалагічнай платформе. Пры гэтым усе ідэалогіі могуць разглядацца толькі як факультатыўныя прыкметы суб'ектыўнай бакі экстрымісцкіх дзеянняў, паколькі экстрымізм «выступае супраць існых супольнасцей, структур і інстытутаў, спрабуючы парушыць іх стабільнасць, ліквідаваць для дасягнення сваіх мэтаў».
⚠️ Рэабілітацыя нацызму
У заходніх краінах блізкага замежжа перапісваецца гісторыя, знішчаюцца помнікі героям Вялікай Айчыннай вайны, якія вызвалілі іх краіны ад нацызму. Паліцыянты, надзірнікі канцэнтрацыйных лагераў прыраўноўваюцца да ветэранаў Савецкай арміі, партызанскіх рухаў і ім аддаюцца пашаны, у іх гонар праводзяцца маршы і парады.
У мэтах недапушчэння рэабілітацыі нацызму і фальсіфікацыі гісторыі, захавання гістарычнай памяці, у тым ліку гістарычных фактаў 14 мая 2021 г. прыняты закон Рэспублікі Беларусь «Пра недапушчэнне рэабілітацыі нацызму».
28 кастрычніка 2022 г. уступіла ў сілу пастанова МУС «Аб устанаўленні спісаў арганізацый і іншых структур, нацысцкай сімволікі і атрыбутыкі», у рамках якой у спіс уключана 9 нацысцкіх арганізацый і структур, больш за 50 элементаў нацысцкай сімволікі і атрыбутыкі.
Роўна з ГЕСТАПО, СС і СД у спіс уключаны структуры, якія выконвалі крымінальныя загады кіраўніцтва СС і СД: ахова службы правапарадку, 13‑й Беларускі паліцэйскі батальён пры СД, 30‑я гранатэрская дывізія Ваффен‑СС.
📊 Аналіз сітуацыі
Аналіз злачынстваў экстрымісцкага накірунку за апошнія тры гады дазваляе заявіць аб радыкалізацыі экстрымісцкага руху. Калі ў 2020 годзе асноўная маса экстрымісцкіх злачынстваў была звязана з парушэннем грамадскага парадку, пашкоджаннем камунальнай маёмасці, блакаваннем грамадскага транспарту, у 2021 годзе деструктыўная дзейнасць перайшла з вуліц у віртуальную прастору, то ў 2022‑2023 гг. прыхільнікі экстрымісцкіх поглядаў прымаюць найбольш радыкальны метад вядзення экстрымісцкай дзейнасці – падрыхтоўку і арганізацыю тэрактаў на тэрыторыі Рэспублікі.
Апазіцыйныя сілы і іх куратары не спыняюць спробаў уцягнуць Беларусь у ўзброены канфлікт Расіі і Украіны, пры гэтым актыўна лобіруюць сваю канчатковую мэту – змену канстытуцыйнага ладу у нашай краіне.
Найбольшую пагрозу прадстаўляюць сфармаваныя за межамі Беларусі розныя нацыяналістычныя ўзброеныя фарміраванні. Асноўнай мэтай незаконных ўзброеных фарміраванняў, а таксама заходніх і ўкраінскіх спецслужбаў з'яўляецца заброска дыверсантаў на тэрыторыю Рэспублікі Беларусь з мэтай здзяйснення дыверсій і тэрактаў у прымежных населеных пунктах.
Для рэалізацыі згаданых мэтаў на тэрыторыі Украіны, Польшчы, Літвы і іншых заходніх краін беларускія грамадзяне праходзяць ідэалагічную апрацоўку з наступнай ваеннай падрыхтоўкай.
Зарэгістраваны неадзіночныя факты набору беларусаў як у Беларусі, так і на тэрыторыі Польшчы, Літвы і Украіны для ўдзелу ў баявых дзеяннях.
Узрасло колькасць фактаў прымусовага выслання беларусаў з тэрыторыі Украіны ў Польшу для навучання і ўступлення ў так званыя «дабравольныя фарміраванні» з наступным накіраваннем у зону правядзення спецаперацыі для атрымання баявога вопыту, а затым прыцягнення іх да дыверсійна-терорысцкай дзейнасці ў Рэспубліцы Беларусь.
🌐 Экстрымізм у сетцы Інтэрнэт
Таксама адна з мэтаў экстрымісцоў знаходзіцца ў нематэрыяльнай сферы – у інфармацыйным полі. Аб'ектам экстрымісцкай атакі з'яўляецца грамадская думка, з мэтай аказаць пэўны ўплыў на пэўныя грамадскія групы.
Асаблівую небяспеку ў глабальнай сетцы Інтэрнэт прадстаўляе деструктыўны ўплыў на моладзь, бо экстрымісцкія ідэі, як правіла, не сфармуляваны ў выглядзе цэласнай дактрыны. Прывіднае разуменне іх сутнасці – адна з прычын фарміравання ў моладзі радыкальных поглядаў, у тым ліку пазітыўнага стаўлення да праяўленняў гвалту для дасягнення пастаўленых мэтаў.
Асноўнымі задачамі, якія вырашаюць экстрымісцкія аб'яднанні з дапамогай Інтэрнэту, і асабліва сацыяльнымі сеткамі, інтэрнэт-мэсенджарамі, з'яўляюцца маніпуляцыя грамадскай думкай, накалванне сітуацыі ў краіне, дыскрэдытацыя дзейнай улады, арганізацыя пратэстных акцый, набор новых прыхільнікаў і нарошчванне працэсаў дэстабілізацыі ў грамадстве.
Інтэрнэт-рэсурсы сталі эфектыўным інструментам для распаўсюджвання ідэй радыкальнага характару і арганізацыі дзеянняў шырокага кола асоб. Яны набылі папулярнасць дзякуючы такім перавагам, як высокая хуткасць перадачы інфармацыі, незалежнасць ад геаграфічнага размяшчэння, патэнцыйна велізарныя маштабы аўдыторыі, высокая ананімнасць камунікацыі, здольнасць хутка і эфектыўна кантактаваць з аўдыторыяй без значных фінансавых выдаткаў.
Кантэнт асноўных інтэрнэт-рэсурсаў па прасоўванню ідэалогіі экстрымізму мае агрэсіўны і наступальны характар, вылучаецца добрай тэарэтычнай базай, прадуманай метадалогіяй падачы інфармацыі.
🛡️ Меры супрацьдзеяння
Міністэрствам унутраных спраў вядзецца актыўная інфармацыйная і прававая праца па змяншэнню деструктыўнага ўплыву экстрымісцкіх інтэрнэт-рэсурсаў на свядомасць беларускага насельніцтва, штодня ажыццяўляецца маніторынг дзейнасці деструктыўных аб'яднанняў грамадзян з мэтай своечасовага рэагавання на нейтралізацыю іх дзеянняў і намераў. Усталёўваюцца адміністратары і актыўныя ўдзельнікі інтэрнэт-рэсурсаў, якія прапагандуюць «пратэстную» дзейнасць і распаўсюджваюць экстрымісцкую інфармацыйную прадукцыю.
У выніку праведзенай інфармацыйнай кампаніі і працы па прызнанню экстрымісцкімі фарміраваннямі з кастрычніка 2021 г. зафіксавана больш за паўмільёна адпісак ад асноўных экстрымісцкіх Telegram-каналаў.
Дзеянні стваральнікаў, кіраўнікоў і іншых удзельнікаў экстрымісцкіх фарміраванняў ўтвараюць склад злачынства, прадугледжанага артыкулам 361‑1 УК, а падпіска на інтэрнэт-рэсурсы экстрымісцкіх фарміраванняў з'яўляецца падставай для правядзення аператыўна-расследчых і следчых дзеянняў (артыкул 361‑1 УК прадугледжвае пакаранне да сямі гадоў пазбаўлення волі).
Нарматыўныя акты Крымінальнага кодэкса даюць дакладнае вызначэнне стваральніка, кіраўніка і ўдзельніка фарміраванняў. За стварэнне, кіраўніцтва і ўдзел у гэтых фарміраваннях прадугледжана сур'ёзная крымінальная адказнасць.
Праца па прызнанню груп грамадзян экстрымісцкімі фарміраваннямі будзе працягнутая, а прыцягненне да крымінальнай адказнасці па артыкуле 361‑1 УК за кіраўніцтва і ўдзел у іх стане дадатковай падставай для ўзмацнення інфармацыйнай парады па змяншэнні экстрымісцкай актыўнасці радыкальных інтэрнэт-рэсурсаў.
Дадатковым фактарам, які эфектыўна ўплыў на адток падпісчыкаў экстрымісцкіх інтэрнэт-рэсурсаў, з'яўляецца практыка прыцягнення падпісчыкаў да адміністрацыйнай адказнасці за падпіску на іх па ст. 19.11 КЗП, фармалізаваная як дзеянне, якое выяўляецца ў захаванні экстрымісцкіх матэрыялаў з мэтай іх наступнага распаўсюджвання.
Такім чынам, прынятымі праваахоўнымі органамі мерамі ўдалося рэзка знізіць колькасць падпісчыкаў экстрымісцкіх Telegram-каналаў і чатоў, у сувязі з чым прагназуецца тэндэнцыя далейшага зніжэння іх аўдыторыі.
У святле вышэйзгаданага экстрымізм трэба разглядаць як палітычна-прававое з'ява, якое з'яўляецца адной з асноўных пагроз нацыянальнай бяспецы Рэспублікі Беларусь, у тым ліку з-за шырокага распаўсюджвання экстрымісцкіх матэрыялаў у сетцы Інтэрнэт.
📋 Спасылка: Адміністрацыйная адказнасць
Артыкул 19.10. Прапаганда або публічнае дэманстраванне, выраб, распаўсюджванне нацысцкай сімволікі або атрыбутыкі
1. Прапаганда або публічнае дэманстраванне, у тым ліку з выкарыстаннем глабальнай кампутарнай сеткі Інтэрнэт або іншай інфармацыйнай сеткі, выраб, распаўсюджванне нацысцкай сімволікі або атрыбутыкі, а таксама захаванне або набыццё такой сімволікі або атрыбутыкі з мэтай распаўсюджвання – вядуць да накладання штрафу ў памеры да дзесяці базавых велічынь з канфіскацыяй прадмета адміністрацыйнага правапарушэння, а таксама сродкаў і інструментаў, якія выкарыстоўваліся для здзяйснення парушэння, або без канфіскацыі такіх сродкаў і інструментаў, або грамадскіх работ з канфіскацыяй прадмета адміністрацыйнага правапарушэння, а таксама сродкаў і інструментаў, якія выкарыстоўваліся для здзяйснення парушэння, або без канфіскацыі такіх сродкаў і інструментаў, або адміністрацыйнага арышту з канфіскацыяй прадмета адміністрацыйнага правапарушэння, а таксама сродкаў і інструментаў, якія выкарыстоўваліся для здзяйснення парушэння, або без канфіскацыі такіх сродкаў і інструментаў, на індывідуальнага прадпрымальніка – накладанне штрафу ў памеры да пяцідзесяці базавых велічынь з канфіскацыяй прадмета адміністрацыйнага правапарушэння, а таксама сродкаў і інструментаў, якія выкарыстоўваліся для здзяйснення парушэння, або без канфіскацыі такіх сродкаў і інструментаў, а на юрыдычную асобу – да двухсот базавых велічынь з канфіскацыяй прадмета адміністрацыйнага правапарушэння, а таксама сродкаў і інструментаў, якія выкарыстоўваліся для здзяйснення парушэння, або без канфіскацыі такіх сродкаў і інструментаў.
2. Тыя ж дзеянні, здзейсненыя паўторна ў межах аднаго года пасля накладання адміністрацыйнага штрафу за такія ж парушэнні, – вядуць да накладання штрафу ў памеры ад дзесяці да дваццаці базавых велічынь з канфіскацыяй прадмета адміністрацыйнага правапарушэння, а таксама сродкаў і інструментаў, якія выкарыстоўваліся для здзяйснення парушэння, або без канфіскацыі такіх сродкаў і інструментаў, або грамадскіх работ з канфіскацыяй прадмета адміністрацыйнага правапарушэння, а таксама сродкаў і інструментаў, якія выкарыстоўваліся для здзяйснення парушэння, або без канфіскацыі такіх сродкаў і інструментаў, або адміністрацыйнага арышту з канфіскацыяй прадмета адміністрацыйнага правапарушэння, а таксама сродкаў і інструментаў, якія выкарыстоўваліся для здзяйснення парушэння, або без канфіскацыі такіх сродкаў і інструментаў, на індывідуальнага прадпрымальніка – накладанне штрафу ў памеры ад дваццаці да пяцідзесяці базавых велічынь з канфіскацыяй прадмета адміністрацыйнага правапарушэння, а таксама сродкаў і інструментаў, якія выкарыстоўваліся для здзяйснення парушэння, або без канфіскацыі такіх сродкаў і інструментаў, а на юрыдычную асобу – ад пяцідзесяці да двухсот базавых велічынь з канфіскацыяй прадмета адміністрацыйнага правапарушэння, а таксама сродкаў і інструментаў, якія выкарыстоўваліся для здзяйснення парушэння, або без канфіскацыі такіх сродкаў і інструментаў.
Артыкул 19.11. Распаўсюджванне, выраб, захаванне, перавозка інфармацыйнай прадукцыі, якая змяшчае заклікі да экстрымісцкай дзейнасці або прапагандуе такую дзейнасць
1. Распаўсюджванне інфармацыйнай прадукцыі, якая змяшчае заклікі да экстрымісцкай дзейнасці або прапагандуе такую дзейнасць, а таксама выраб, захаванне або перавозка з мэтай распаўсюджвання такой інфармацыйнай прадукцыі – вядуць да накладання штрафу ў памеры да дваццаці базавых велічынь з канфіскацыяй прадмета адміністрацыйнага правапарушэння, на індывідуальнага прадпрымальніка – ад дваццаці да пяцідзесяці базавых велічынь з канфіскацыяй прадмета адміністрацыйнага правапарушэння, а на юрыдычную асобу – ад пяцідзесяці да двухсот базавых велічынь з канфіскацыяй прадмета адміністрацыйнага правапарушэння.
2. Распаўсюджванне інфармацыйнай прадукцыі, уключанай у рэспубліканскі спіс экстрымісцкіх матэрыялаў, а таксама выраб, выданне, захаванне або перавозка з мэтай распаўсюджвання такой інфармацыйнай прадукцыі – вядуць да накладання штрафу ў памеры ад дзесяці да трыццаці базавых велічынь з канфіскацыяй прадмета адміністрацыйнага правапарушэння, а таксама сродкаў і інструментаў, якія выкарыстоўваліся для здзяйснення парушэння, або без канфіскацыі такіх сродкаў і інструментаў, або грамадскіх работ з канфіскацыяй прадмета адміністрацыйнага правапарушэння, а таксама сродкаў і інструментаў, якія выкарыстоўваліся для здзяйснення парушэння, або без канфіскацыі такіх сродкаў і інструментаў, або адміністрацыйнага арышту з канфіскацыяй прадмета адміністрацыйнага правапарушэння, а таксама сродкаў і інструментаў, якія выкарыстоўваліся для здзяйснення парушэння, або без канфіскацыі такіх сродкаў і інструментаў, на індывідуальнага прадпрымальніка – накладанне штрафу ў памеры ад пяцідзесяці да ста базавых велічынь з канфіскацыяй прадмета адміністрацыйнага правапарушэння, а таксама сродкаў і інструментаў, якія выкарыстоўваліся для здзяйснення парушэння, або без канфіскацыі такіх сродкаў і інструментаў, а на юрыдычную асобу – ад ста да пяцісот базавых велічынь з канфіскацыяй прадмета адміністрацыйнага правапарушэння, а таксама сродкаў і інструментаў, якія выкарыстоўваліся для здзяйснення парушэння, або без канфіскацыі такіх сродкаў і інструментаў.