Гарадышча – культурна-гістарычнае здабытак, помнік і сімвал гісторыі горада Оршы. На месцы, дзе рака Оршыца ўпадае ў раку Дняпро, на водным шляху «з ваяр у грэкі» знаходзіўся Оршанскі замак – форпост, які на працягу многіх стагоддзяў выконваў важную функцыю: тут дозорнікі кантралявалі мяжу паміж Полацкай зямлёй і Смоленскім княствам. Горад Орша размяшчаўся на шляху ваенных паходаў і дзеянняў, часта становіўся месцам маштабных бітваў. Замак быў канчаткова знішчаны ў пачатку XVIII стагоддзя падчас Паўночнай вайны. Сёння на Замкавай гары знаходзяцца сімвалічныя вароты з вялікімі белымі лічбамі «1067». І гэта лічба паказана не проста – гэта дата першага згадвання горада Оршы ў «Повесьці часовых гадоў».

Комплекс іезуіцкага калегіума з'яўляецца адной з самых пазнавальных славутасцяў горада. Яго гісторыя пачынаецца ў 1604 годзе, калі польскі кароль Сігізмунд III дазволіў прыбыць у Оршу іезуітам. Па загадзе канцлера ВКЛ Льва Сапегі ішло грандыёзнае будаўніцтва: касцёл, школа, швейная майстэрня, кузня, цеслярская, соладоўня, піўзавод, пякарня і нават уласная аптэка. У XIX ст. Оршанскі калегіум быў зачынены па загадзе імператара Аляксандра I. Амаль 150 гадоў тут размяшчалася гарадская турма, да 1989 года. Ліш у пачатку XXI стагоддзя былі пачаты работы па рэканструкцыі. Цяпер тут размяшчаюцца дзіцячая гарадская бібліятэка і. С. Кароткевіча, гарадская мастацкая галерэя, аддзел культуры Оршанскага райвыканкамісіі.

Водная млынка стаіць на штучным канале, які злучае рэкі Оршыцу і Дняпро. Оршанская водная млынка была пабудавана яшчэ ў XVIII стагоддзі. Сучаснае будынак з'яўляецца ўзорам прамысловай архітэктуры XX стагоддзя. Першапачаткова млынка была вадзяным рухавіком у 50 конскіх сілах, на ёй працавалі 10 чалавек. Праз 10 гадоў кола ў ёй круцілася ўжо з дапамогай пару, а з прыходам электрычнасці тут усё пачало працаваць на энергіі току. Да 1960 года млынка выконвала сваю непасрэдную функцыю. Зараз у будынку млынкі дзейнічае этнаграфічны музей. У 2007 годзе будынак уключаны ў спіс гістарычна-культурнай спадчыны Рэспублікі Беларусь.

У 1996 годзе ў гонар 25-годдзя першага залпу «Катюшы» ў памяць пра подзвіг савецкіх салдат у Оршы быў усталяваны мемарыяльны комплекс «За нашу Савецкую Радзіму!». «Катюша» – так ласкава называлі савецкую баявую ўстаноўку. Аднак гэта не проста масіўная груда металу з жаночым імем, гэта магутная тэхніка з вялікай разбурчай сілай. 11 ліпеня 1941 года пад Оршаю быў зроблены першы залп легендарных «Катюш». Батарэя пад камандаваннем Івана Андрэевіча Флёрава знішчыла вялікую колькасць ворагавай сілы і баявой тэхнікі, назапашанай на Оршаўскім чыгуначным вакзале.

На беразе Дняпра ў 1994 годзе быў адкрыты помнік ваярам‑інтэрнацыяналістам, які ўстаноўлены ў гонар выхадцаў з Оршы і Оршанскага раёна, загінуўшых у ходзе баявых дзеянняў у Афганістане. Помнік складаецца з двух гранітавых сталяў, якія расколаты і размешчаны на агульным падіуме, сімвалізуючы абарваную жыццё. На адной з пліт, адлітай з бронзы, знаходзіцца мемарыяльная пліта з прозвішчамі дваццаці двух загінуўшых людзей. На другой пліце размешчаны горэлеф сумнай жанчыны і надпіс: «Чалавек! Я хачу, каб ты не быў павенчаны з вайной, каб маё смерць была апошняй смерцю».

У скверы каля чыгуначнага вакзала ў Оршы ўсталяваны мемарыял, які нагадвае нам пра чалавека, чый жыццё стала подзвігам, — Канстанцін Сяргеевіч Заслоўн, камандзір партызанскага атраду, вядомы як «Дзядзька Костя». Ён нарадзіўся 7 студзеня 1910 года ў далёкім Асташкаве, але лёс прывёў яго ў Оршу — горад, які стаў ключавым у барацьбе з акупацямі. З 1939 года Канстанцін кіраваў пароўзным дэпам, а з пачаткам вайны стаў арганізатарам аднаго з першых падпольных атрадаў на акупаванай тэрыторыі. Жыццё героя трагічна скончылася 14 лістапада 1942 года — здрада з боку перабежчыкаў абярнулася засадой. У няроўнай бітве Канстанцін Заслоўн загінуў. Яго імя стала сімвалам мужнасці, адданасці Радзіме і беззаветнай веры ў перамогу. У 1943 годзе яму пасмяротна было прысвоена звання Героя Савецкага Саюза. Сёння яго попел ляжыць у самым сэрцы Оршы — у скверы каля чыгуначнага вакзала, побач з помніком, усталяваным у яго гонар.

Кожны, хто прыязджае ў горад на цягніку, перш за ўсё заўважае помнік магістральнаму пасажырскаму паравозу П-36. Ён быў усталяваны на цэнтральнай плошчы чыгуначнага вакзала Оршы ў 1984 годзе. У народзе атрымаў назву «генерал» за шырокія палосы, якія цягнуцца ўздоўж бакоў і сапраўды нагадваюць эпалеты. У Оршы лакоматыў эксплуатваўся на працягу 10 гадоў, з 1950 па 1960 год. Паблізу з помнікам лакоматыву ўзвышаецца манумент, усталяваны ў гонар партызана і Героя Савецкага Саюза Канстанціна Заслонова.

Курган Бяссмярцiя адчынены ў гонар ваяроў-вызваліцеляў Вялікай Айчыннай вайны. На схіле Кургана размешчана Залатая Зорка Героя Савецкага Саюза і мемарыяльная плита, на якой напісаны залатымі літарамі словы: «У ўдзячнай памяці народа вечна будуць жыць імёны герояў, загінуўшых у барацьбе за свабоду і незалежнасць нашай Радзімы ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.». У падножжа Кургана Бяссмярцiя гарэ Вечны агонь. Ад Кургана ў радыяльным напрамку, як прамяні сонца, вядзе 6 алеяў. Галоўная алея носіць імя Невядомага салдата, астатнія пяць алеяў названы ў гонар Герояў Савецкага Саюза.

Калісьці ў Копысы знаходзіўся замак, і гэтаму ёсць дакументальныя пацверджанні ад 1726 года. Але потым усе будынкі замка, уключаючы ўездную вежу, драўляную сцяну і чатыры бастыёны, былі знішчаны. У цэласнасці і захаванасці да нашых дзён дасяглі сёння зямляная насып з драўляным гарадзішчам, названыя Пятроўскім валам. У вышыню ён дасягае 5 метраў. Лета і вясна вал пакрыты зялёным дыванам, шаровыя кароны дрэў ствараюць асаблівую атмасферу казачнасці. Зімой белая паласа пакрывае заснуўшую ненадоўга прыроду і захоўвае прыгажосць гэтых месцаў да самой вясны.